←  Blog Pasjonata

Forumprawnicze.info

»

Blog Pasjonata

Odszkodowania powypadkowe- cz. 2 10 luty 2018

Zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdu mechanicznego uważa się również szkodę powstałą: 1) przy wsiadaniu do pojazdu mechanicznego i wysiadaniu z niego, 2) bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu mechanicznego, 3) podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Jednak należy pamiętać, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) jeżeli szkoda zostaje wyrządzona ruchem zespołu pojazdów mechanicznych, ubezpieczeniem OC posiadacza pojazdu mechanicznego ciągnącego jest objęta szkoda spowodowana przyczepą, która: 1) jest złączona z pojazdem silnikowym albo 2) odłączyła się od pojazdu silnikowego ciągnącego i jeszcze się toczyła. Zgodnie z art. 37 ust. 2 przedmiotowej ustawy ubezpieczeniem OC posiadacza przyczepy są objęte szkody spowodowane przyczepą, która: 1) nie jest złączona z pojazdem silnikowym ciągnącym albo 2) odłączyła się od pojazdu silnikowego ciągnącego i przestała się już toczyć. Zgodnie zaś z art. 37 ust. 3 przedmiotowej ustawy przepis ust. 1 stosuje się również w razie złączenia pojazdów mechanicznych w celu holowania. Gdy w chwili wypadku ciągnik siodłowy był złączony- przypięty- z naczepą ale ów ciągnik siodłowy i naczepa nie była w ruchu w znaczeniu praw fizyki to nie mamy do czynienia ze stricte pojazdem silnikowym ciągnącym, gdyż ów pojazd silnikowy w postaci ciągnika siodłowego nie był w ruchu i tym samym w konkretnej sytuacji faktycznej nie będzie to pojazd silnikowy ciągnący. Gdyby zwrot pojazdem silnikowym ciągnącym” traktować jako potencjalny pojazd ciągnący to istniałaby niedopuszczalna luka prawa, gdzie ustawodawca nie przewidywałby odpowiedzialności za szkodę w przypadku gdy przyczepa (naczepa) jest przypięta, złączona z pojazdem silnikowym nie będącym w ruchu. Jednak jak można łatwo zauważyć w art. 37 ust. 1 pkt 1 przedmiotowej ustawy mowa jest o „ruchu” i „pojeździe silnikowym”, a w art. 37 ust. 2 pkt 1 mowa jest o „pojeździe silnikowym ciągnącym”. Zresztą przecież oczywistym jest, że ratio legis ustawodawcy przewiduje odpowiedzialność za szkodę z polisy OC ciągnika siodłowego lub odpowiednio z polisy OC naczepy właśnie wyłącznie gdy mamy do czynienia z zespołem, zestawem pojazdów mechanicznych tj. z ciągnikiem siodłowym i naczepy. Wobec tego oczywistym jest, że z zestawem, zespołem pojazdów mamy do czynienia wyłącznie wtedy gdy naczepa jest połączona- przypięta- do ciągnika siodłowego. Właśnie tylko dla takich sytuacji ustawodawca przewidział stosowanie art. 37 przedmiotowej ustawy. Oczywiście do tego konieczne było dołożenie przez ustawodawcę sytuacji, gdyż naczepa nagle bez ingerencji człowieka odłącza się od ciągnika siodłowego i wywołuje szkodę- będąc jeszcze po odłączeniu od ciągnika siodłowego w ruchu lub już w spoczynku- na mieniu lub na osobie. Jednak należy pamiętać, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.
Co ważne interpretacja art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) nie budzi żadnych, jakichkolwiek wątpliwości i rozbieżności zarówno w doktrynie, piśmiennictwie i judykaturze.
W myśl art. 38 owej ustawy zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody: 1) polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego; dotyczy to również sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którym szkoda została wyrządzona, jest posiadaczem lub współposiadaczem pojazdu mechanicznego, w którym szkoda została wyrządzona, 2) wynikłe w przewożonych za opłatą ładunkach, przesyłkach lub bagażu, chyba że odpowiedzialność za powstałą szkodę ponosi posiadacz innego pojazdu mechanicznego niż pojazd przewożący te przedmioty, 3) polegające na utracie gotówki, biżuterii, papierów wartościowych, wszelkiego rodzaju dokumentów oraz zbiorów filatelistycznych, numizmatycznych i podobnych, 4) polegające na zanieczyszczeniu lub skażeniu środowiska. Wyłączenie tej odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, nie obejmuje szkody wyrządzonej w mieniu, jeżeli pojazdy mechaniczne uczestniczące w zdarzeniu są przedmiotem umowy leasingu zawartej przez posiadaczy tych pojazdów z tym samym finansującym lub zostały przewłaszczone przez posiadaczy tych pojazdów na tego samego wierzyciela lub które są przedmiotem zastrzeżenia własności rzeczy sprzedanej na rzecz tego samego wierzyciela. Oprócz świadczeń z polisy OC pojazdu, którym kierował sprawca szkody poszkodowany może dochodzić likwidacji szkody z ubezpieczeń dobrowolnych NNW (Następstw Nieszczęśliwych Wypadków) grupowych (np. zawartego w szkole, na uczelni, w ramach stosunku pracy) i indywidualnych. Obecnie również w pakiecie polisy OC jest zawierane często dodatkowe dobrowolne NW dla kierowcy i pasażerów. Wobec tego kierowca, który był sprawcą szkody nie może dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia (ewentualnie renty odszkodowawczej) z polisy OC ale może właśnie likwidować szkodę m.in. z ubezpieczenia dobrowolnego NW pojazdu, które to ubezpieczenie NNW zawarł w ramach polisy OC. Zwykle zgodnie z OWU (Ogólne Warunki Ubezpieczenia) ubezpieczyciel nie wyłącza swojej odpowiedzialności w przypadku winy kierującego, który spowodował kolizję czy wypadek. Co prawda w OWU (Ogólne Warunki Ubezpieczenia) wprowadza wyłączenia swojej odpowiedzialności ale co do zasady w przypadku winy umyślnej tj. w przypadku winy umyślnej, stanu po spożyciu alkoholu, pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, udział w bójce chyba, że szkoda wystąpiła z uwagi na udział osób trzecich (stan po spożyciu alkoholu ale szkoda wynikła z pobicia przez inne osoby). Działaniem umyślnym jest natomiast stan po spożyciu alkoholu, popełnienie umyślnego przestępstwa np. bójka. W przypadku ubezpieczenia NNW wypłacane jest tylko odszkodowanie. Ubezpieczyciel w ramach zawartego ubezpieczenia dobrowolnego grupowego i indywidualnego NNW nie wypłaca zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tj. ból fizyczny i cierpienia psychiczne. Odszkodowanie z NNW jest iloczynem trwałego uszczerbku na zdrowiu i sumy ubezpieczenia. Co prawda niektóre OWU mogą stanowić, że ubezpieczyciel wypłaca również koszty leczenia i rehabilitacji.
Szacunkowa wysokość świadczenia z polisy OC pojazdu, którym kierował sprawca wypadku: złamanie 25 tys. zł., złamanie mnogie- 50 tys. zł, obrażenia wewnętrzne- 75 tys. zł., złamanie kręgosłupa- 100 tys. zł.. Ale to tylko szacunkowa wysokość świadczenia tj. odszkodowania i zadośćuczynienia, gdyż wszystko zależy od konkretnego przypadku. Wysokość kwoty zadośćuczynienia zależy od rozmiaru doznanych krzywd tj. doznanego bólu fizycznego i cierpień psychicznych w związku doznanymi obrażeniami. Cierpienia fizyczne to m.in. ból po wypadku zależny m.in. od ilości zabiegów, operacji, rodzaju zabiegów i operacji, bolesność zabiegów i operacji, stopnia i czasu trwania bólu, leczenia i rehabilitacji, trwałego uszczerbku na zdrowiu. Są to też bóle, które poszkodowany będzie odczuwał w przyszłości. Cierpienia psychicznie to m.in. wiążą się z odczuciem zaraz po wypadku, stanu zdrowia po wypadku, długości leczenia w tym przebywania w szpitalu, wyeliminowania z życia prywatnego i zawodowego, utrudnienia w życiu codziennym spowodowane obrażeniami powypadkowymi, zainteresowaniami/hobby które wymagały pełnej sprawności fizycznej, a które poszkodowany nie mógł wykonywać. Ocena krzywd psychicznych wiąże się też z wiekiem, płcią poszkodowanego, częstotliwością uprawniania np. sportu, tańca, turystyki, stopnia trwałego uszczerbku na zdrowiu (kalectwo, zeszpecenie), poczucia bezradności życiowej, widoki i możliwości w przyszłości (niemożność wykonywania zawodu, uprawiania sportu, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci etc.). Wobec tego zadośćuczynienie to wypadkowa doznanego bólu fizycznego i cierpień psychicznych. Ból fizyczny i cierpienia psychicznie trzeba wobec tego oceniać indywidualnie w odniesieniu do konkretnej sprawy. W przypadku wypadku śmiertelnego wysokość zadośćuczynienia zależna będzie od faktycznej relacji uprawnionego w stosunku do zmarłego, udokumentowania rozmiaru krzywd oraz stosunku prawnego uprawnionego w stosunku do zmarłego. Oprócz zadośćuczynienia które fakultatywnie należy się uprawnionym przysługuje również fakultatywnie odszkodowanie, które wynosi co do zasady szacunkowo ponad 100 tys. zł. z uwagi, że zwykle znacznie pogarsza się sytuacja życiowa rodziny. Śmierć ojca, który był jedynym żywicielem rodziny powoduje zawsze wstrząs ekonomiczny. Tak samo wygląda sytuacja w przypadku śmierci matki, która wychowywała dzieci, a jeszcze bardziej jak również pracowała zarobkowo. Zgodnie z doktryną i judykaturą nie chodzi tutaj wyłącznie o aspekt materialny pogorszenia się sytuacji materialnej, ale również o taki aspekty jak brak pomocy w wychowywaniu dzieci, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załamanie psychiczne, które skutkuje brakiem możliwości zarobkowania lub pogorszeniem się możliwości zarobkowania. Jest to o tyle uzasadnione, że na wskutek negatywnej zmiany w stanie zdrowa osób najbliższych zmarłego pogarsza się również sytuacja materialna. Wobec tego wysokość odszkodowania zależy m.in. od wysokości zarobków zmarłego członka rodziny, czynności jakie zmarły wykonywał na rzecz gospodarstwa domowego, sytuacji zawodowej i materialnej osoby ubiegającej się o odszkodowanie, stopnia w jakim zmarły pomagał osobie wnioskującej o odszkodowanie, stopień pogorszenia się stanu emocjonalnego i stanu zdrowia w tym w sferze psychicznej, ujawnienia się choroby osoby uprawnionej do odszkodowania po stracie osoby bliskiej. Zgodnie z orzeczeniem S.N. z maja 1969 r. odszkodowanie należy się rodzicom w związku ze śmiercią dorastającego syna, który w przyszłości mógł pomagać członkom rodziny. Wysokość odszkodowania zależy wówczas od wieku rodziców, sytuacji materialnej, możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez syna czy córkę którzy mogli oddawać rodzicom część swoich zarobków. Zgodnie z wyrokiem S.N. z marca 1964 r. śmierć 5-letniego dziecka pomimo, że stanowi szczególną ciężką krzywdę dla rodziców to nie należy im się z tego tytułu odszkodowanie, gdyż nie pogarsza się ich sytuacja życiowa. S.N. w orzeczeniu z czerwca 1966 r. uznał, że odszkodowanie należy się również dziecku, które już było poczęte w chwili śmierci ojca, a następnie urodziło się żywe. Zgodnie z art. 446[1] k.c. z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Są to tzw. szkody prenatalne. Dziecko nie może dochodzić tych roszczeń w stosunku do matki. S.N. uznał, że zgodnie z duchem humanitaryzmu dziecko poczęte musi być traktowane na równi z urodzonym. Ponadto dziecko poczęte ma ograniczoną zdolność prawną wynikającą z prawa rodzinnego i spadkowego. Zgodnie z uchwałą S.N. z października 1970 r. roszczenie o odszkodowanie przechodzi według ogólnych zasad na spadkobierców uprawnionego, którzy mogą występować z samodzielnym powództwem o odszkodowanie. Ustawodawcy w kodeksie cywilnym chodzi o pojęcie rodziny w szerokim słowa tego znaczeniu tj. również o macochę, ojczyma, rodzeństwo przyrodnie, dzieci przyjęte na wychowanie przez rodziców zastępczych. Członkiem rodziny nie będzie natomiast konkubent lub konkubinę. Dochodzi jeszcze obligatoryjne świadczenia w postaci renty alimentacyjnej dla osób którym zmarły stale obowiązkowo (dzieci czyli osoby niepełnoletnie i uczące się, również nie pracujący zarobkowo małżonek czy też konkubent, konkubina) jak i dobrowolnie dostarczał środki do życia (osoby wspólnie zamieszkałe, które pozostawały na wyłącznym utrzymaniu zmarłego np. rodzice, dziadkowie, rodzeństwo), obligatoryjne świadczenie w postaci kosztów pogrzebu, stypy w tym również granitowego nagrobku dla osoby która je rzeczywiście poniosła niezależnie od wypłaconego z tego tytułu zasiłku z ZUS. Odszkodowanie to jest wypłacane najczęściej na podstawie rachunków, faktur, paragonów, a rzadziej w wysokości ryczałtowej. Zdarzają się wypłacane renty skapitalizowane wynoszące ćwierć miliona złotych. Maksymalna kwota zadośćuczynienia uzyskana w imieniu klienta przez spółkę to kwota ponad 1,4 mln. zł..
W przypadku m.in. braku obowiązkowej polisy OC lub nie ustalenia tożsamości sprawcy szkody wszelkie roszczenia w myśl art. 98 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych pokrywa Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.). Zgodnie z art. 108 przedmiotowej ustawy uprawniony do odszkodowania zgłasza swoje roszczenia do Funduszu przez którykolwiek zakład ubezpieczeń wykonujący działalność ubezpieczeniową w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe, o którym mowa w art. 4 pkt 1. Zakład ubezpieczeń nie może odmówić przyjęcia zgłoszenia szkody. Zakład ubezpieczeń, po otrzymaniu zgłoszenia roszczenia, przeprowadza postępowanie w zakresie ustalenia zasadności i wysokości dochodzonych roszczeń niezwłocznie przesyła zebraną dokumentację do Funduszu, powiadamiając o tym osobę zgłaszającą roszczenie. Zgodnie z art. 109 przedmiotowej ustawy Fundusz jest obowiązany zaspokoić roszczenie, o którym mowa w art. 98 ust. 1, w terminie 30 dni licząc od dnia otrzymania akt szkody od zakładu ubezpieczeń lub syndyka upadłości. W przypadku, gdy wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności Funduszu albo wysokości świadczenia w terminie, o którym mowa w ust. 1, było niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w terminie 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności, z tym, że bezsporna część świadczenia powinna być spełniona przez Fundusz w terminie określonym w ust. 1. Odpowiedzialność za zwłokę w spełnieniu świadczenia ponoszą odpowiednio Fundusz i zakład ubezpieczeń, każdy w swoim zakresie. Jednak w przypadku niezidentyfikowania sprawcy szkodę na mieniu można likwidować przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jedynie wówczas, gdy równocześnie u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający dłużej niż 14 dni. W przypadku szkody w mieniu i nie ustaleniu tożsamości sprawcy szkody świadczenie Funduszu podlega zmniejszeniu o kwotę stanowiącą równowartość 300 euro, ustalaną przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski obowiązującego w dniu ustalenia odszkodowania. Co ważne zgodnie z art. 106 przedmiotowej ustawy poszkodowany, w przypadku szkody w mieniu gdzie nie ustalono tożsamości sprawcy szkody lub stwierdzono brak polisy OC pojazdu sprawcy musi zaspokoić roszczenie na podstawie umowy ubezpieczenia dobrowolnego AC, a T.U. lub Fundusz wyrównuje szkodę w części, w której nie może być zaspokojona, wraz z uwzględnieniem utraconych zniżek składki oraz prawa do zniżek składki. Fundusz nie spełnia świadczenia za szkody w mieniu i na osobie w przypadku zaspokojenia roszczenia o naprawienie wyrządzonej szkody przez osobę, o której mowa w art. 98 ust. 1 pkt 2, lub przez kierującego pojazdem mechanicznym, którego ruchem szkoda została wyrządzona.
Natomiast w przypadku, gdy szkodę spowoduje pojazd na terenie RP, a m.in. jest zarejestrowany w państwach w których biura narodowe są sygnatariuszami Jednolitego Porozumienia między Biurami Narodowymi – Regulaminu Wewnętrznego zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) za szkodę odpowiada Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. W sytuacji zaś gdy szkodę na osobie lub pojeździe zarejestrowanym na terenie RP spowoduje pojazd zagraniczny na terenie swojego państwa to wówczas w R.P. należy ustalić jego przedstawiciela i tam zgłosić szkodę. Po prostu zgodnie z art. 78 przedmiotowej ustawy każde T.U. ustanawia w każdym państwie członkowskim Unii Europejskiej reprezentanta do spraw roszczeń. Zgodnie zaś z art. 83 owej ustawy zakład ubezpieczeń lub jego reprezentant do spraw roszczeń są obowiązani, w terminie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia przez poszkodowanego lub uprawnionego żądania odszkodowawczego, do udzielenia odpowiedzi na zgłoszone żądanie wraz z uzasadnieniem.
Zgodnie z § 33 Rozporządzenia Ministra Finansów z dn. 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (tekst. jedn. Dz. U. z 1992 r. Nr 96, poz. 475 ze zm.) ubezpieczycielowi przysługuje prawo dochodzenia od kierowcy pojazdu mechanicznego zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC odszkodowania jeżeli kierujący: 1) wyrządził szkodę umyślnie lub w stanie nietrzeźwości, 2) wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa, 3) nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo ściganie przestępcy. Zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowania, jeżeli kierujący: 1) wyrządził szkodę umyślnie lub w stanie po użyciu alkoholu albo pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii, 2) wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa, 3) nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa, 4) zbiegł z miejsca zdarzenia. Zgodnie z art. 110 przedmiotowej ustawy z chwilą wypłaty przez Fundusz odszkodowania, w przypadkach określonych w art. 98 ust. 1 pkt 3 i ust. 1 a, sprawca szkody i osoba, która nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 2, są obowiązani do zwrotu Funduszowi spełnionego świadczenia i poniesionych kosztów. W uzasadnionych przypadkach, kierując się przede wszystkim wyjątkowo trudną sytuacją materialną i majątkową zobowiązanego, jak również jego sytuacją życiową, Fundusz może odstąpić od dochodzenia zwrotu części lub całości świadczenia albo udzielić ulgi w jego spłacie. Wobec tego wówczas odpowiedzialność właściciela pojazdu jak i sprawcy szkody względem Funduszu jest solidarna zgodnie z art. 441 § 1 k.c.. Zgodnie z tezą wyroku S.N. z dnia 11 lutego 2003 r., V CKN 1664/00 „Jeżeli kierujący pojazdem mechanicznym spowodował szkodę czynem niedozwolonym będącym przestępstwem, to roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem 10 lat, licząc od dnia popełnienia przestępstwa. Ten okres przedawnienia nie dotyczy posiadacza pojazdu ponoszącego z kierowcą odpowiedzialność solidarną, jeśli odpowiada on za własny, a nie cudzy czyn”. Wobec tego sprawca szkody odpowiada na zasadzie art. 436 § 1 w zw. z art. 518 § 1 pkt 1 k.c., zaś właściciel pojazdu mechanicznego, który nie zawał obowiązkowej polisy OC na podstawie art. 415 w związku z art. 518 k.c.. Okres przedawnienia dotyczących kierowcy, który spowodował szkodę nie dotyczy posiadacza pojazdu ponoszącego wraz z kierowcą odpowiedzialność solidarną, jeśli nie jest to odpowiedzialność za cudzy czyn. Ów właściciel pojazdu mechanicznego, który odpowiada wraz z kierowcą solidarnie na podstawie art. 441 § 1 k.c. mógłby odpowiadać za szkodę jako za cudzy czyn na podstawie art. 429 k.c. w zw. z art. 436 § 1 w zw. z art. 518 § 1 pkt 1 k.c. gdyby np. powierzył prowadzenia swojego pojazdu mechanicznego osobie nie mającej stosownych uprawnień. Zgodnie z art. 518 § 1 k.c. osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty: 1) jeżeli płaci dług cudzy, za który jest odpowiedzialna osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi, 2) jeżeli przysługuje jej prawo, przed którym spłacona wierzytelność ma pierwszeństwo zaspokojenia, 3) jeżeli działa za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela; zgoda dłużnika powinna być pod nieważnością wyrażona na piśmie. Oczywiście owa teza wyroku S.N. w części dotyczącej 10 letniego terminu przedawniania jest nieaktualna i termin ten od dn. 10-08-2007 r. wynosi 20 lat. Zgodnie z art. 442[1] § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jak wynika z brzmienia art. 442[1] § 2 k.c. jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zgodnie z tezą wyroku S.N. z dn. 12 kwietnia 1990 r. III CRN 108/90 „Zastosowanie art. 442 § 2 KC nie wymaga uprzedniego skazania sprawcy szkody za zbrodnię lub występek; sąd cywilny może sam ustalić, że szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, winien jednak sąd cywilny ustalić istnienie przedmiotowych i podmiotowych znamion zbrodni lub występku oznaczonych w prawie karnym (orzeczenia S.N. z 10.9.1958 r., 3 Co 16/58 OSPiKA 1959, poz. 129, z 8.4.1965 r. I CR 64/66 - OSNCP 1966, z. 2, poz. 22, uchwała składu siedmiu sędziów SN z 21.11.1967 r. III PZP 34/67 - OSNCP 1968, z. 6, poz. 94)”. Zgodnie z art. 442[1] § 3 k.c. w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co ważne w myśl art. 442[1] § 4 k.c. przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Jednak 20 letni okres przedawnienia zaistniał dopiero w wyniku ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. 2007 Nr 80 poz. 538), gdzie uchylono art. 442 k.c., a dodano art. 442[1] k.c.. Przed zmianą ustawy Kodeks cywilny okres ów wynosił 10 lat. Samą treść ustawy wydano w dn. 16 lutego 2007 r., ustawę ogłoszono w dn. 9-05-2007r., ustawa weszła w życie i obowiązywała od dn. 10-08-2007 r.. Koreluje to z art. 3 ustawy z ustawą z dn. 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. 2007 Nr 80 poz. 538), gdzie jest zapis, że ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia. Skoro ustawę ogłoszono w dn. 9-05-2007r. to zaczęła obowiązywać od dn. 10-08-2007 r., gdyż termin trzech miesięcy upłynął dokładnie z upływem dn. 9-08-2007r.. Skoro zaś do dnia 10-08-2007 r. obowiązywał 10 letni termin przedawnienia roszczeń to 10 lat wstecz z obliczenia wychodzi data 10 sierpień 1997 r.. Wobec tego z obliczenia wynika, że można dochodzić roszczeń za szkody osobowe wynikłe z przestępstwa (występku lub zbrodni) popełnionego od dn. 10 sierpnia 1997 r.. Brzmienie art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. 2007 Nr 80 poz. 538), mówi wprost, że do roszczeń o których mowa w art. 1 ustawy powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowym jeszcze w tym dniu nieprzedawnionych stosuje się przepisy art. 442[1] k.c. czyli przepisy mówiące o 20 letnim okresie przedawnienia. Wydaje się, że szkoda z dn. 10 sierpnia 1997 r. nie jest jeszcze przedawniona, gdyż uległaby przedawnieniu dopiero z upływem dnia 10 sierpnia 2007r., a właśnie od tego dnia zaczęła obowiązywać ustawa nowelizująca, mówiąca o 20 letnim terminie przedawnienia i ów dzień został objęty dobrodziejstwem art. 2 tejże ustawy nowelizującej. Natomiast posiadacz pojazdu mechanicznego nie odpowiada za czyn kierującego pojazdem tylko za czyn własny w postaci nie dopełnienia obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowane ruchem tego pojazdu. Przykładowo można wskazać na sytuację gdy Skarb Państwa na podstawie art. 417 k.c. odpowiada za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza kierującego pojazdem w czasie zderzenia lub gdy na podstawie art. 429 k.c. powierzono prowadzenie pojazdu osobie bez uprawnień albo gdy przełożony odpowiada za szkodę na podstawie art. 430 k.c., jeżeli kierujący pojazdem podlegał wskazówkom posiadacza. W konsekwencji nie jest wyłączona odpowiedzialność posiadacza pojazdu według ogólnych reguł odpowiedzialności za czyny cudze, o ile spełnione są przesłanki odpowiedzialności określone w tych przepisach. Należy podkreślić, że roszczenie zwrotne przeciwko kierującemu i właścicielowi pojazdu mechanicznego przedawnia się z upływem lat trzech od dnia zapłaty świadczeń odszkodowawczych m.in. odszkodowania i zadośćuczynienia poszkodowanemu w wypadku. Uchwała z dnia 10 listopada 2005 r., III CZP 83/05 „Roszczenie zakładu ubezpieczeń przeciwko kierującemu pojazdem dnia 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów (Dz.U. Nr 96, poz. 475 ze zm.), ulega przedawnieniu w terminie wskazanym w art. 118 in fine k.c.”. Stanowisko to jest zbieżne z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1981 r., IV CR 63/81 (OSNC 1981, nr 12, poz. 242) w którym stwierdzono, że „roszczenia zakładu ubezpieczeń związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, które przedawniają się z upływem lat trzech, licząc od dnia zapłaty odszkodowania poszkodowanemu w wypadku”. Podobna zasada występuje w przypadku roszczenia regresowego pracodawcy w stosunku do pracownika, który przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych wyrządził szkodę osobie trzeciej. Wyrok z dnia 16 września 1997 r. I PKN 261/97 „1. Obowiązkiem przechowawcy jest zachowanie oddanej mu rzeczy w stanie nie pogorszonym lub zapłata odszkodowania oddającemu rzecz na przechowanie, jeżeli w czasie przechowania rzecz uległa uszkodzeniu. Przechowawca odpowiada wobec oddającego rzecz na przechowanie niezależnie od tego czy oddający jest właścicielem rzeczy. 2. Roszczenie regresowe pracodawcy w stosunku do pracownika, który przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych wyrządził szkodę osobie trzeciej, powstaje z chwilą zaspokojenia przez pracodawcę roszczeń osoby trzeciej. Termin przedawnienia roszczenia regresowego pracodawcy liczy się od chwili naprawienia szkody, a nie od chwili jej wyrządzenia przez pracownika”. Wyrok z dnia 16 lipca 2003 r., V CK 24/02 „Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, z którym występuje przedsiębiorca, podlega trzyletniemu przedawnieniu przewidzianemu w art. 118 k.c., jeżeli powstaje ono w związku z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą”. Wyrok z dnia 19 listopada 2009 r., IV CSK 257/09 „Roszczenie kontrahenta banku o naprawienie szkody wyrządzonej przez bank deliktem własnym (art. 415 k.c.) przedawnia się w terminie określonym w art. 442 § 1 k.c. (obecnie art. 4421 § 1 k.c.) także wtedy, gdy pracownik tego banku wyrządził kontrahentowi szkodę w wyniku popełnienia przestępstwa. Zróżnicowanie terminów przedawnienia określonych w art. 118 k.c. nie zależy ani od charakteru podmiotu, któremu roszczenie przysługuje, ani od charakteru rozstrzyganej sprawy (cywilna "zwykła" czy gospodarcza), a wyłącznie od rodzaju roszczenia kwalifikowanego z punktu widzenia jego związku z określonym rodzajem działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1998 r., III CKN 9/98, nie publ. oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CZP 63/01, OSNC 2002, nr 9, poz. 106). Jeśli zatem określony podmiot (z reguły przedsiębiorca) występuje z roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, to roszczenie to podlega trzyletniemu przedawnieniu, niezależnie od tego, czy kierowane jest ono w stosunku do innego przedsiębiorcy czy też osoby nie będącej przedsiębiorcą, w szczególności np. do konsumenta. Nie jest także uzasadnione twierdzenie, jakoby przedawnieniu trzyletniemu przewidzianemu w art. 118 k.c. podlegały roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, które wynikają z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Nie sposób wykluczyć, że także roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, z którym występuje przedsiębiorca, może podlegać trzyletniemu przedawnieniu, jeśli roszczenie to pozostaje w związku z działalnością gospodarczą. Zgodnie z art. 120 § 1 k.c. termin spełnienia świadczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia – jako nie oznaczony i nie wynikający z jego właściwości – biegnie niezwłocznie po wezwaniu. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91 (OSNC 1991, nr 7, poz. 93), a w wyroku z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 769/00 (OSNC 2001, nr 11, poz. 166) stwierdził, że roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia, mającego taki charakter już w chwili spełnienia, staje się wymagalne od tej chwili. Świadczenie to powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu, co nie oznacza „natychmiast”, lecz w realnym w konkretnych okolicznościach terminie. Tak rozumiane pojęcie „niezwłocznie po wezwaniu” wskazuje także, kiedy można mówić o opóźnieniu po stronie dłużnika i uprawnieniu do żądania odsetek. Co ważne w sytuacji minimalnego przekroczenia okresu przedawnienia (np. parę dni powoływanie się na zarzut przedawnienia pozostaje w kolizji z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).
Weryfikacja czy odszkodowanie się należy opiera się o pewne zasady, które można krótko przedstawiać. 1) Zderzenie się dwóch lub więcej pojazdów: Kierujący pojazdem który spowodował wypadek: odszkodowanie: NIE, Pasażerowie w obu pojazdach- odszkodowanie: TAK, Kierowca pojazdu poszkodowanego- odszkodowanie: TAK. W przypadku jazdy z pijanym kierowcą lub bez zapiętych pasów- przyczynienie. W przypadku gdy kolizja/wypadek powstał bez winy kierującego dla pasażera zastosowanie ma odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Istotne jest wtedy wykazanie charakteru przewozu (przejazd z grzeczności lub nie z grzeczności)*.
2) Wypadek jednego pojazdu: a) Z winy kierującego: Pasażer: odszkodowanie- TAK, Kierujący: odszkodowanie- NIE; b) Bez winy kierującego: Pasażer: Przejazd z grzeczności: odszkodowanie- NIE, Przejazd nie z grzeczności: odszkodowanie- TAK, Kierujący- odszkodowanie- NIE. W przypadku jazdy z pijanym kierowcą lub bez zapiętych pasów- przyczynienie.
3) Potrącenie pieszego: a) Na pasach (bez znaczenia czy pieszy trzeźwy czy nie)- odszkodowanie- TAK. Przy wtargnięciu odmowa lub przyczynienie; b) Na chodniku: odszkodowanie- TAK; c) Wtargnięcie na jezdnię bezpośrednio pod nadjeżdżający pojazd: powyżej 13 lat- odszkodowanie- NIE, Poniżej 13 lat- odszkodowanie TAK (możliwe przyczynienie). 4) Inne: a) np. potrącenie na poboczu, szkoda podczas postoju pojazdu, podczas załadunku i rozładunku samochodu, podczas wysiadania i wysiadania itp.- odszkodowanie- indywidualnie, zależnie od okoliczności. * Przewóz grzecznościowy nie jest tożsamy z przewozem nieodpłatnym. Przewóz grzecznościowy ma miejsce wyłącznie wówczas, gdy osoba przewożąca kieruje się poczuciem grzeczności w potocznym słowa tego znaczeniu. Przewóz nie z grzeczności zachodzi zawsze wtedy kiedy strony wspólnie ponoszą koszty przejazdu, przewożący może liczyć na jakieś świadczenie w zamian (nie w pieniądzu) lub mają wspólnie określony i sprecyzowany cel podróży jak również wtedy kiedy przewożący i przewożony są ze sobą spokrewnieni, czyli kiedy zachodzi między nimi relacja polegająca na wzajemnym świadczeniu sobie pomocy. Ubezpieczyciel posiadacza pojazdu mechanicznego może uwolnić się od konieczności odpowiedzialności deliktowej tj. zapłaty odszkodowania/zadośćuczynienia dla pasażera lub osoby trzeciej, która doznała szkody związanej z ruchem pojazdu w sytuacji zaistnienia okoliczności egzoneracyjnych: I) szkoda powstała na skutek działania siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego lub osoby trzeciej za którą kierujący odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie z tezą wyroku S.N. z dnia 19 lipca 2000 r., II CKN 1123/98, nie publ: „Konstrukcja przepisów art. 435 i 436 § 1 k.c. polega na przeciwstawieniu źródeł powstania szkody w płaszczyźnie przyczynowości, a nie winy. Dlatego, jeżeli posiadacz pojazdu broni się wykazywaniem, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, nadal przyjmuje się jego odpowiedzialność, gdy udowodnione zostanie, że obok tej przyczyny działa jeszcze inna, zaszła po jego stronie". Podobnie S.N. w wyroku z dnia 27 lipca 1973 r., II CR 233/73, OSPiKA 1974, nr 9, poz. 190 „Konstrukcja przepisów art. 435 i 436 § 1 k.c. polega na przeciwstawieniu przyczyn powstania szkody w płaszczyźnie przyczynowości, a nie winy. Dlatego, gdy posiadacz pojazdu broni się wykazywaniem, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy osoby trzeciej, nadal przyjmuje się jego odpowiedzialność, gdy udowodnione zostanie, że obok tej przyczyny działała jeszcze inna, która zaszła po jego stronie. Zapewnienie użytkownikom bezpieczeństwa na drodze polega na tym, by droga - tak co do przebiegu, jak i utrzymania - nie wykazywała takich miejsc niebezpiecznych, z którymi nie musi się liczyć jej użytkownik, który uwzględnia jedynie jej zewnętrzny stan oraz widoczne znaki i sygnały drogowe przy niej ustawione". Wyrok S.N. z dnia 15 marca 1974 r., I CR 46/74 OSPiKA 1977/5 poz. 82 Wyłączna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 § 1 k.c. występuje wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego lub osoby trzeciej było jedyną przyczyną wypadku. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem, a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (art. 436 § 1 k.c.). Sytuacja taka nie występuje, jeżeli przyczyną wypadku była nie tylko wina osoby trzeciej, ale gdy na przyczynę tę składają się ciężkie warunki jazdy (oszroniona jezdnia, mgła, pora nocna), które możliwość powstania wypadku z ich powodu - jeżeli chodzi o odpowiedzialność pojazdu mechanicznego - obejmują jego ryzykiem.” Trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W praktyce kierujący pojazdem i jego ubezpieczyciel nie odpowiada za szkodę jeśli szkoda powstała: 1) w wyniku działania siły wyższej; 2) wyłącznie z winy poszkodowanego; 3) wyłącznie z winy osoby trzeciej, za którą posiadacz pojazdu mechanicznego nie ponosi odpowiedzialności. Aby w praktyce uzyskać najwyższe możliwe do uzyskania w konkretnym przypadku świadczenie sprawą co do zasady powinna zająć się wyspecjalizowana w likwidacji szkód osobowych i rzeczowych duża spółka odszkodowawcza.
Jeśli chodzi o szkodę wywołaną siłą wyższą to w doktrynie, piśmiennictwie i judykaturze siła wyższa interpretowana jest jako zdarzenie nadzwyczajne pochodzące z zewnątrz pojazdu w znaczeniu zarówno fizycznym jak i funkcjonalnym, a więc występujące tak gwałtownie lub niespodziewanie, że niemożliwe jest zapobieżenie jej działaniom środkami normalnie używanymi w tym celu (zob. wyroku S.N. z dnia 28 września 1971 r., II CR 388/71, OSNCP 1972, nr 3, poz. 58). Dla przykładu można podać tezę S.N. z wyroku z dnia 28 września 1971 r., II CR 388/71, OSNCP 1972, nr 3, poz. 58 „Nie można powołać się na siłę wyższą jako na okoliczność wyłączającą odpowiedzialność wtedy, gdy szkoda powstała w wyniku nieusunięcia zagrażających bezpieczeństwu skutków działania siły wyższej, jeżeli można im zapobiec przez ich zlikwidowanie lub przez skuteczne ostrzeżenie przed grożącym niebezpieczeństwem za pomocą powszechnie przyjętych środków” oraz z dnia 31 sierpnia 1989 r., I CR 378/89 „Uderzenie pioruna (wyładowania elektryczne w czasie burzy) w przewody wysokiego napięcia i ich uszkodzenie w sposób narażający na wyrządzenie szkody nie może być uważane za nastąpienie szkody wskutek siły wyższej, jeżeli zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody nie stosuje bez względu na przyczynę - najwyższego standardu środków i zabezpieczeń technicznych”. Nie ulega żadnej wątpliwości, że pracodawca ma bezpośredni wpływ na stan maszyn i urządzeń jaki i stan pojazdów mechanicznych które użytkują pracownicy. Podobnie na stan pojazdu mechanicznego ma wpływ właściciel, kierujący pojazdem mechanicznym. Zgodnie z czwartą tezą postanowienia S.N. z dn. 23 lutego 2011 r. III KK 276/10 „Ciążący na kierującym obowiązek wyposażenia i utrzymania pojazdu uczestniczącego w ruchu w takim stanie, aby korzystanie z niego nie zagrażało bezpieczeństwu jadących nim osób lub innych uczestników ruchu, zapewniało wygodne oraz pewne posługiwanie się urządzeniami do kierowania i hamowania (art. 66 ust. 1 pkt 1 i 6 w/w ustawy) sprawia, że brak odpowiedniego do pory roku ogumienia może być in concreto jednym z czynników niezachowania ostrożności, o której mowa w art. 9 § 2 k.k.”.
Jeśli chodzi o szkodę spowodowaną wyłączną winą poszkodowanego to owa wyłączna wina musi być udowodniona i bezsporna.
Jeśli zaś o szkodę spowodowaną wyłączną winą osoby trzeciej to każdy właściciel, kierujący pojazdem mechanicznym zawierający obowiązkową umowę odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone ruchem tegoż pojazdu- nie jest osobą trzecią, tak samo jak to pracodawca w przypadku wypadku przy pracy, który zawiera polisę obowiązkowego ubezpieczenia za szkody wyrządzone ruchem pojazdu czy też za szkody wynikłe z działalności przedsiębiorstwa.
W przypadku wypadków w rolnictwie szkodę można likwidować z polisy OC rolników na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst. jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z art. 7 przedmiotowej ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 – jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek obejmuje się innego rolnika lub domownika, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, a także osobę, która będąc rolnikiem przeznaczyła grunty prowadzonego gospodarstwa rolnego do zalesienia na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Zgodnie z art. 10 przedmiotowej ustawy jednorazowe odszkodowanie przysługuje: 1) ubezpieczonemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, 2) członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. Członkami rodziny są: 1) małżonek; 2) dzieci własne i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej; 3) rodzice, osoby przysposabiające, macocha, ojczym, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony przyczyniał się w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli zostało ustalone, wyrokiem sądowym lub ugodą sądową, prawo do alimentów z jego strony. Jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli: 1) spowodował wypadek umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa lub 2) będąc w stanie nietrzeźwości lub będąc pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych środków o podobnym działaniu, sam w znacznym stopniu przyczynił się do wypadku. Zgodnie zaś z art. 11 za wypadek przy pracy rolniczej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności: 1) na terenie gospodarstwa rolnego, które ubezpieczony prowadzi lub w którym stale pracuje, albo na terenie gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem rolnym lub 2) w drodze ubezpieczonego z mieszkania do gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, albo w drodze powrotnej, lub 3) podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności, lub 4) w drodze do miejsca wykonywania czynności, o których mowa w pkt 3, albo w drodze powrotnej. W myśl art. 12 za rolniczą chorobę zawodową uważa się chorobę, która powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym, jeżeli choroba ta jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. W rozumieniu art. 13 jednorazowe odszkodowanie ustala się dla ubezpieczonego w wysokości proporcjonalnej do określonego procentowo stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Za stały uszczerbek na zdrowiu uznaje się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Za długotrwały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w uzgodnieniu z Radą Rolników, może określić, w drodze rozporządzenia, wysokość jednorazowego odszkodowania przysługującego za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, uwzględniając: 1) stan finansów funduszu składkowego; 2) wysokość jednorazowego odszkodowania przysługującego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Obecnie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 10 sierpnia 2011 r (Dz. U Nr 175 poz. 1043) zmieniające Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 16 maj 2007 r. (Dz. U. Nr 98 poz. 652 ze zm.) w sprawie określenia wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej oraz zasiłku chorobowego jednorazowe odszkodowanie wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej wynosi 550 zł. za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli nie określono wysokości jednorazowego odszkodowania w sposób określony powyżej wynosi ono 66 % emerytury podstawowej za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Zgodnie z art. 13 ust. 6 jednorazowe odszkodowanie ulega zwiększeniu o kwotę równą jednorazowemu odszkodowaniu za 20 % uszczerbek na zdrowiu, jeżeli ubezpieczony wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 7 jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, który był podstawą przyznania jednorazowego odszkodowania, ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów procentowych, jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o kwotę równą wysokości jednorazowego odszkodowania za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent, według którego ustalone było to odszkodowanie. Zgodnie z art. 13 ust. 8 przedmiotowej ustawy jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony tylko jeden członek rodziny, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 i ust. 1a, jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości: 1) kwoty jednorazowego odszkodowania za 100 % uszczerbek na zdrowiu, jeżeli do świadczenia jest uprawniony małżonek lub dziecko; 2) 50 % kwoty określonej w pkt 1, jeżeli do świadczenia jest uprawniony inny członek rodziny. Zgodnie z art. 13 ust. 9 owej ustawy jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie: 1) małżonek i jedno lub więcej dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości określonej w ust. 8 pkt 1, zwiększonej na każde dziecko o kwotę określoną w ust. 6; 2) dwoje lub więcej dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości określonej w ust. 8 pkt 1, zwiększonej na drugie i każde następne dziecko o kwotę określoną w ust. 6. Jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny, każdemu z nich świadczenie to przysługuje w kwocie określonej w ust. 6, niezależnie od świadczenia przysługującego małżonkowi lub dzieciom. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości określonej w ust. 8 pkt 2, zwiększonej na drugiego i każdego następnego uprawnionego o kwotę określoną w ust. 6. Jednorazowe odszkodowanie ustalone na podstawie ust. 9 i 11 dzieli się między uprawnionych w równych częściach. Jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, zmniejsza się o kwotę jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wypłaconego temu ubezpieczonemu. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) rolnik jest obowiązany do zawarcia umowy ubezpieczenia OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Zgodnie za art. 50 przedmiotowej ustawy z ubezpieczenia OC rolników przysługuje odszkodowanie, jeżeli rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w gospodarstwie rolnym rolnika są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Ma to zastosowanie również, jeżeli szkoda powstała w związku z ruchem pojazdów wolnobieżnych w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym, będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa rolnego. W myśl art. 51 owej ustawy ubezpieczeniem OC rolników jest objęta odpowiedzialność cywilna rolnika oraz każdej osoby, która pracując w gospodarstwie rolnym w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 53 tego aktu prawnego rangi ustawowej zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody: 1) w mieniu, wyrządzone rolnikowi przez osoby pracujące w jego gospodarstwie rolnym lub pozostające z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo osobom pozostającym z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub pracującym w jego gospodarstwie rolnym; 2) spowodowane przeniesieniem chorób zakaźnych niepochodzących od zwierząt; 3) w mieniu, spowodowane wadą towarów dostarczonych przez osobę objętą ubezpieczeniem albo wykonywaniem usług; jeżeli wskutek tych wad nastąpiła szkoda na osobie, zakład ubezpieczeń nie ponosi odpowiedzialności tylko wtedy, gdy osoba objęta ubezpieczeniem wiedziała o tych wadach; 4) powstałe wskutek uszkodzenia, zniszczenia, utraty lub zaginięcia rzeczy wypożyczonych lub przyjętych przez osobę objętą ubezpieczeniem OC rolników do użytkowania, przechowania lub naprawy; 5) polegające na utracie gotówki, biżuterii, dzieł sztuki, papierów wartościowych, wszelkiego rodzaju dokumentów oraz zbiorów filatelistycznych, numizmatycznych i innych; 6) polegające na zanieczyszczeniu lub skażeniu środowiska; 7) wynikłe z kar pieniężnych, grzywien sądowych i administracyjnych, a także kar lub grzywien związanych z należnościami wobec budżetu państwa.

Przedmiotowa opinia prawna nie stanowiła i nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2017 poz. 880 ze zm.) wobec tego na mocy samego prawa posiadam do niej wyłączne prawa osobiste i majątkowe i nie można tegoż utworu powielać i rozpowszechniać na żadnym polu eksploatacji bez mojej wyraźnej zgody udzielonej na piśmie (tj. udzielenia 5 letniej licencji wyłącznej lub niewyłącznej odpłatnie lub nieodpłatnie na korzystanie z utworu na określonym polu eksploatacji lub przeniesienia praw majątkowych do utworu odpłatnie lub nieodpłatnie na wymienionych w umowie polach eksploatacji z określeniem zakresu, miejsca i czasu tego korzystania) pod rygorem nieważności zgodnie z art. 53 wzmiankowanej ustawy i poniesienia odpowiedzialności karnoprawnej oraz cywilnoprawnej.

Komentarze