←  Blog Pasjonata

Forumprawnicze.info

»

Blog Pasjonata

Odpowiedzialność materialna pracownika z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się 17 kwiecień 2018

Jak wiemy każdego pracodawcę i pracownika obowiązuje kodeks pracy. Każdy pracownik odpowiada więc materialnie za szkody wyrządzone na mieniu pracodawcy. Z tym, że czymś innym jest "zwykła" odpowiedzialność materialna pracownika od odpowiedzialności za powierzone pracownikowi mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Ta różnica jest ogromna i polega na tym, że ta zwykła odpowiedzialność materialna pracownika obowiązuje każdego pracownika z chwilą podpisania umowy o pracę i obowiązuje na zasadzie winy w tym sensie, że to pracodawca musi udowodnić bezspornie winę pracownika. Ba- za nieumyślne wyrządzenia szkody przez pracownika odpowiada on tylko i wyłącznie do wysokości trzykrotności swojego wynagrodzenia. Natomiast za szkodę umyślną pracownik wówczas odpowiada do pełnej wysokości szkody z tym, że udowodnienie pracownikowi działania umyślnego jest bardzo mało prawdopodobne, gdyż pracownik zwykle nie chce umyślnie czynić szkód pracodawcy pomijając skrajne wyjątki sabotażu pracownika. Jeśli zaś pracodawca powierza pracownikowi mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się to zachodzi tutaj domniemanie zawinienia pracownika w przypadku jakiegokolwiek niedoboru i pracodawca wystarczy, że tylko wykaże iż prawidłowo przekazał mienie pracownikowi tj. w wyniku inwentaryzacji i protokołu zdawczo odbiorczego oraz, że zaistniał w tym okresie niedobór w powierzonym mieniu. To pracownik aby uwolnić się od odpowiedzialności musi wykazać, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Jednak inicjatywa dowodowa przerzucona jest na pracownika, który musi sądowi przedstawiać dowody na brak zabezpieczenia mienia czy też iż osoby trzecie dokonały kradzieży mienia. Często jednak dla pracownika jest to nie lada problem i wiąże się z wieloletnim procesem sądowym. Co prawda większość spraw kończy się dla pracownika pomyślnie, gdyż albo udaje się wykazać iż pracownik nie powierzył pracownikowi prawidłowo mienia lub owe mienie nieprawidłowo zabezpieczył przed kradzieżą lub dostępem innych osób. Jednak często potrzeba na to wielu lat oraz składania apelacji czy nawet kasacji. Zwykle pracodawca dla celów dowodowych chce od pracownika podpisania umowy o odpowiedzialności materialnej indywidualnej z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się tak aby mógł w razie czego przedstawić twardy dowód w sądzie, gdyby pracownik dobrowolnie nie uiścił wskazanej kwoty w wezwaniu do zapłaty. Tak- pracodawca musi udać się do sądu i uzyskać prawomocny wyrok opatrzony klauzulą wykonalności i wówczas może skierować sprawę do komornika do egzekucji. W przypadku łącznej odpowiedzialności za powierzone mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się umowa musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Wartość mienia w zależności może sięgać nawet kilkuset tysięcy złotych czy nawet wielu milionów złotych. Wobec tego należy dobrze zastanowić się przed ewentualnym podpisaniem takiej umowy o odpowiedzialności materialnej z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Tym bardziej, że pracodawca często powierza wykonywanie obowiązków tak rozległych, że pracownik nie ma możliwości osobistego nadzoru nad powierzonym mieniem z uwagi np., na brak czasu na wykonywanie tych obowiązkiem związanych z dysponowaniem mieniem. Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236) jest bardzo rygorystyczne jeśli chodzi o powierzanie pracownikowi mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Pracownik musi mieć możliwość osobistego nadzoru nad pracę osób w miejscu powierzenia mienia tj. zarówno osób które dysponują owym mieniem jak i osób które nie dysponują owym mieniem np. sprzątaczka która jedynie sprząta owe miejsce np. magazyn. Wobec tego żadna osoba nie może bez zgody wyrażonej na piśmie przez osobę odpowiedzialną za powierzone mienie pracować w miejscu powierzenia mienia. Wobec tego należy uważnie czytać takie umowy tj. co dokładnie jest napisane, co podpisujemy, na co się godzimy, z kim ewentualnie podpisujemy, na jaką kwotę opiewa powierzany majątek, ile zarabiamy, czy mamy fizycznie możliwość i mamy czas na to aby sprawować pieczę nad mieniem w sposób rzetelny w tym przebywać w miejscu powierzenia mienia tj. magazynie podczas pracy jakiejkolwiek osoby w takim magazynie tj. nawet sprzątaczki, osoby układającej mienie, przyjmujące czy wydającej mienie itd. Pracodawca może jednak objąć pracowników grupowym ubezpieczeniem odpowiedzialności materialnej, które to już od dawna funkcjonuje w polskim systemie prawnych i jest oferowane przez największe podmioty ubezpieczające typu PZU S.A. Ubezpieczenia tego typu oferowane są zarówno w wariancie podstawowym czyli od odpowiedzialność materialnej pracowników wynikających z przepisów ogólnych tj. z art. 114 k.p.- 122 k.p. jak i w wariancie dodatkowym czyli od odpowiedzialności materialnej pracowników z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się wynikających z przepisów szczególnych tj. z art. 124 k.p.- 127 k.p.

Odpowiedzialność materialna z obowiązkiem zwrotu lub dokonania rozliczenia powierzonego mienia może być powierzona pracownikowi wyłącznie za jego zgodą i po spełnieniu określonych warunków:
1/ wyraźna zgoda pracownika (wskazana zgoda na piśmie) na przyjęcie odpowiedzialności materialnej na zasadzie art. 124 k.p., gdyż pracodawca nie może zmusić pracownika do zawierania jakichkolwiek umów w tym też do zawarcia umowy o pracę (może jedynie jednostronnie wypowiadać lub rozwiązywać umowę o pracę lub przedstawiać propozycje zawarcia danego projektu umowy o pracę);
2/ w przypadku wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się umowa obligatoryjnie musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności [zob. art. 125 § 1 in fine k.p. który statuuje, że Podstawą łącznego powierzenia mienia jest umowa o współ-odpowiedzialności materialnej, zawarta przez pracowników z pracodawcą na piśmie pod rygorem nieważności”];
3/ jeśli chodzi o przyjęcie wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie to dany pracownik jedynie może (ale nie musi) podpisać z zakładem pracy pisemną umowę o przyjęciu wspólnej odpowiedzialności za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym pracownikom łącznie mieniu. Świadczy o tym § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236), który ma brzmienie „Pracownicy o których mowa w § 1, mogą przyjąć na podstawie pisemnej umowy zawartej z zakładem pracy wspólną odpowiedzialność materialną za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym im łącznie mieniu jeśli liczba pracowników poza wymienionymi w § 4 ust. 1 , nie przekracza: przy pracy na jedną zmianę nie przekracza 8 osób, przy pracy na dwie zmiany nie przekracza 12 osób, przy pracy na trzy zmiany nie przekracza 16 osób”. Również świadczy o tym § 3 przedmiotowego rozporządzenia, który statuuje, że „Umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej może być zawarta, jeśli większość pracowników, z zastrzeżeniami wynikającymi z § 27-30, wyrazi zgodę na przyjęcie takiej odpowiedzialności” jak i § 3 wzmiankowanego rozporządzenia, który statuuje, że „Pracownikiem odpowiedzialnym według zasad określonych w § 2 może być osoba, na której zatrudnienie wyrażą zgodę pozostali pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną”. A § 27 tegoż rozporządzenia znów mówi, że „W przypadku, gdy nie może być zawarta umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej ze wszystkimi pracownikami w miejscu powierzenia mienia, można zawrzeć taką umowę z kierownikiem i jego zastępcą (zastępcami), jeśli mienie zostało im powierzone łącznie”;
4/ odmowa podpisania przez pracownika umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji prawnych typu wypowiedzenie z pracownikiem umowy o pracę;
5/ pracownik może również odmówić przyjęcia mienia i podpisania indywidualnej odpowiedzialności za powierzone mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się o czym mowa w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dn. 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. z 1975 r. Nr 35, poz. 191);
6/ w przypadku odmowy przez pracownika przyjęcia mienia i podpisania indywidualnej odpowiedzialności za powierzone mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia pracodawca może jedynie wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę w sposób definitywny (lub dokonać wypowiedzenia zmieniającego powierzając pracownikowi inne stanowisko pracy na zasadzie art. 42 § 2 k.p., a w przypadku braku zgody na jego przyjęcie do czego konieczne jest pisemne oświadczenie pracownika złożone do połowy trwania okresu wypowiedzenia to wówczas tzw. wypowiedzenie zmieniające przekształci się samoistnie w tzw. wypowiedzenie definitywne) jeśli uzna, że zatrudnienie pracownika na danym stanowisku pracy jest w dalszym ciągu niemożliwe;
7/ spis inwentarza musi być przeprowadzony z natury, a nie np. z dokumentacji magazynowej [zob. np. wyrok S.A. w Warszawie z 09.02.2005 sygn. akt III APa 104/04];
8/ inwentaryzacja musi być przeprowadzona z udziałem pracownika któremu pracodawca chce powierzyć odpowiedzialność materialną za mienie z obowiązkiem jego zwrotu i wyliczenia się na zasadzie art. 124 § 1 i 2 k.p umożliwiając zarazem pracownikowi zgłaszanie wszelkich uwag związanych z inwentaryzacją [zob. § 8 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236) oraz wyrok S.R. w Suwałkach IV. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 7 lipca 2014 r. sygn. akt IV. P. 125/13 Pm, wyrok S.A. w Warszawie z 09.02.2005 sygn. akt III APa 104/04];
9/ pracownik który wyraża zgodę na powierzenie mu mienia z obowiązkiem zwrotu lub rozliczenia się (w tym na wspólną odpowiedzialność materialną z innymi pracownikami) musi mieć możliwość brania czynnego udziału w przyjmowaniu i wydawaniu powierzonego mienia oraz wglądu w rachunkowość zakładu [zob. § 8 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236), Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. 1996 Nr 143, poz. 663) oraz wyrok S.R. w Suwałkach IV. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 7 lipca 2014 r. Sygn. akt IV. P. 125/13 Pm];
10/ mienie musi zostać wydane pracownikowi w taki sposób, aby mógł sprawdzić jego stan ilościowy i jakościowy. Nie wystarczy więc jedynie przedstawić pracownikowi spisu inwentarza z natury [zob. np. wyrok S.A. w Warszawie z 09.02.2005 sygn. akt III APa 104/04, wyrok S.R. w Suwałkach IV. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 7 lipca 2014 r. Sygn. akt IV. P. 125/13 Pm];
11/ mienie musi zostać powierzone pracownikowi poprzez bezpośrednie jego wręczenie (oddanie w posiadanie) lub upoważnienie pracownika do objęcia go w posiadanie od osób trzecich tak aby pracownik wszedł w jego rzeczywiste posiadanie, gdyż pracownik musi wiedzieć jakie faktyczne mienie jest mu powierzane [zob. np. wyrok S.A. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt III APa 3/14];
12/ przekazanie pracownikowi powierzonego mienia musi zostać udokumentowane w taki sposób aby można było w sposób jasny i jednoznaczny stwierdzić jakie mienie zostało powierzane pracownikowi za które to ponosi odpowiedzialność materialną z obowiązkiem zwrotu lub rozliczenia się. Nie może być takiej sytuacji w której w spisie inwentarzu użyto zwrotów i sformułowań które mogą budzić wątpliwości o jakim mieniu mowa;
13/ każde mienie powierzane pracownikowi musi posiadać nadany numer inwentarzowy zgodny ze spisem inwentarza z natury;
14/ powierzenie mienia musi nastąpić w taki sposób, aby pracownik wszedł w jego rzeczywiste posiadanie i mógł nim dysponować w warunkach zapewniających możliwość zabezpieczenia mienia przed dostępem osób nieupoważnionych (innych pracowników) i utrzymania mienia w stanie zgodnym z jego przeznaczeniem, a następnie dokonać jego zwrotu lub wyliczyć się z niego. Nie spełnia tego warunku sytuacja w której pracodawca nie zapewnia warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia czy też sytuacja w której dostęp do pomieszczenia w którym znajduje się powierzone mienie mają pracownicy nie objęci umową o wspólnej odpowiedzialności za owe mienie z obowiązkiem zwrotu lub rozliczenia się [zob. wyrok S.A. w Szczecinie I Wydział Cywilny z dn. 14 lutego 2013 r. sygn. akt I ACa 778/12, wyrok S.A. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dn. 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt III APa 3/14, wyrok S.A. we Wrocławiu Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt III A Pa 1/12, wyrok S.N. z dn. 11 września 2014 r. sygn. akt: II PK 284/13, wyrok S.N. z dnia 19 marca 1998 r. I PKN 564/97, wyrok S.O. w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 18 grudnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt VIII Pa 169/14, wyrok S.R. w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2015r., Sygn. akt IV P-Pm 489/15, wyrok S.R. w Suwałkach IV. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. akt IV. P. 125/13 Pm, wyrok S.R. dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 08 marca 2017 r. sygn. Akt X P 280/15, wyrok S.R. w Tarnowskich Górach Wydział IV Pracy z dnia 9 marca 2015 roku sygn. akt IV P 369/13 Pm, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. II PK 307/09, publ. w OSNP 2011/19-20/251, LEX nr 987119)];
15/ pracownik musi mieć możliwość sprawowania bezpośredniego nadzoru nad powierzonym mieniem i nie może być absolutnie takiej sytuacji aby inny pracownik które nie odpowiada za powierzone mienia na zasadzie wspólnej odpowiedzialności miał dostęp do powierzonego mienia za wyjątkiem sytuacji w których pracownicy, którzy wspólnie ponoszą odpowiedzialność za powierzone mienie wyrażą pisemną zgodę na zatrudnienie osób w miejscu powierzenia mienia (np. na udostępnienia takowego pomieszczenia sprzątaczce) [zob. § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236), zob. np. wyrok S.A. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt III APa 3/14];
16/ w przypadku łącznego powierzenia mienia z obowiązkiem wyliczenia się lub zwrotu umowa o odpowiedzialności materialnej musi być zawarta na piśmie pod rygorem jej nieważności [zob. art. 125 § 1 in fine k.p. Podstawą łącznego powierzenia mienia jest umowa o współ-odpowiedzialności materialnej, zawarta przez pracowników z pracodawcą na piśmie pod rygorem nieważności” i § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
17/ pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialna za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym pracownikom łącznie mieniu tylko wówczas gdy liczba pracowników w miejscu powierzenia mienia czyli w rozumieniu § 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236) w sklepie, punkcie skupu, aptece, punkcie handlowym, przemysłowym lub usługowym albo ich działach, stoiskach, bufetach lub kioskach itd. przy pracy na jedną zmianę nie przekracza 8 osób, przy pracy na dwie zmiany nie przekracza 12 osób, przy pracy na trzy zmiany nie przekracza 16 osób;
18/ pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialna za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym im łącznie mieniu tylko wówczas gdy większość pracowników wyrazi zgodę na przyjęcie takiej odpowiedzialności [zob. § 2 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
19/ pracownik może wypowiedzieć wspólną odpowiedzialność materialną na 14 dni naprzód, a w przypadku stwierdzenia niedoboru mienia ze skutkiem natychmiastowym na przyszłość [zob. § 10 i 11 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
20/ w razie wypowiedzenia przez pracownika umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić przed upływem okresu wypowiedzenia [zob. § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
21/ w razie wypowiedzenia przez jedną ze stron umowy o pracę z pracownikiem ponoszącym wspólną odpowiedzialność materialną zakończenie inwentaryzacji powinno nastąpić najpóźniej w dniu rozwiązania umowy o pracę. W razie zaś rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia lub wygaśnięcia umowy o pracę do inwentaryzacji należy przystąpić najpóźniej w ciągu 7 dni od rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę [zob. § 19 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
22/ jeśli pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną złoży na piśmie zarzuty wobec drugiego pracownika współodpowiedzialnego za mienie w zakresie sprawowania przez niego pieczy nad mieniem to zakład pracy zobowiązany jest w ciągu 7 dni przystąpić do inwentaryzacji, a pracownika wobec którego wysunięto zarzuty natychmiast odsunąć od odpowiedzialności za mienie. W przypadku zaś wysuniętych zarzutów uzasadniających utratę zaufania w stosunku do innych osób nie wykonujących czynności związanych z dysponowaniem mieniem zakład pracy zobowiązany jest w ciągu 3 dni odsunąć ową osobę od wykonywania pracy w miejscu powierzenia mienia, a w razie nie odwołania owej osoby pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność za powierzone mienie może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej [zob. § 17 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
23/ w przypadku wysuniętych zarzutów uzasadniających utratę zaufania w stosunku do innych osób nie wykonujących czynności związanych z dysponowaniem mieniem zakład pracy zobowiązany jest w ciągu 3 dni odsunąć ową osobę od wykonywania pracy w miejscu powierzenia mienia, a w razie nie odwołania owej osoby pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność za powierzone mienie może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej [zob. § 17 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)].
24/ w przypadku niemożności zawarcia umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej ze wszystkimi pracownikami w miejscu powierzenia mienia można zawrzeć taką umowę z kierownikiem i jego zastępcą (zastępcami) [zob. § 27 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
25/ jeżeli praca w miejscu powierzenia mienia trwa dłużej niż 8 godzin dziennie albo jeżeli z innych przyczyn, a w szczególności z powodu większej liczby pracowników kierownik nie ma możliwości wykonywania prawidłowej kontroli nad powierzonym mieniem jednoosobowo zakład pracy zobowiązany jest do zawarcia umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie z kierownikiem i jego zastępcą (zastępcami) chyba, że w danej sytuacji stosowane są zasady ograniczonej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienia na podstawie odrębnym przepisów [zob. § 30 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
26/ w przypadku nieobecności pracownika ponad 35 dni który przyjął wspólną odpowiedzialność za mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się należy w ciągu 7 dni przystąpić do inwentaryzacji [zob. § 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
27/ pracodawca chcąc zgodnie z prawem powierzyć określonemu pracownikowi indywidualną lub wspólną odpowiedzialność materialną za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym mieniu powinien dysponować pisemną zatwierdzoną i wprowadzoną w życie przez Zarząd Zakładu stosownym zarządzeniem wewnętrznym procedurą gospodarowania mieniem w celu zabezpieczenia mienia przed kradzieżą, zniszczeniem i marnotrawstwem np. w zakresie stosowania odpowiedniego zamknięcie pomieszczeń w których znajdować się ma powierzone mienie w tym z uwagi na postęp techniki i trudności techniczne na odpowiednie zabezpieczenie dostępu do kluczy do pomieszczeń w którym znajduje się powierzone mienie zamontowanie zamków szyfrowanych tak aby dostęp do pomieszczenia miała tylko osoba dysponująca kodem dostępu, względnie kartą która przyjęła odpowiedzialność materialną za powierzone mienie, a takiego nawet potencjalnego dostępu do kluczy i pomieszczenia w który znajduje się powierzone mienie nie miała nawet sprzątaczka, która musi mieć pisemną zgodę na zatrudnienie w miejscu powierzenia mienia [zob. § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
28/ niedopuszczalne jest przerzucanie ryzyka prowadzonej działalności w znacznej mierze na pracowników w sytuacji gdy pracodawca nie podjął odpowiednich działań aby zabezpieczyć mienie przed kradzieżą np. nie wykonuje kompleksowego monitoringu pomieszczeń lub całego terenu na którym znajduje się mienie z funkcjonującą procedurą nagrywania i archiwizowania nagrania lub w sytuacji gdy ma lub może mieć teren strzeżony;
29/ każde pomieszczenie w którym znajduje się powierzone pracownikowi mienie powinno być wyposażone w ścienny spis inwentarza;
30/ przemieszczenie składnika majątkowego z jednego pomieszczenia do innego może być dokonywane tylko i wyłącznie po zgłoszeniu takiej potrzeby pracownikowi finansowo- księgowego który dokona zmiany w spisie inwentarza danego pomieszczenia;
31/ mienie musi posiadać numer inwentarzowy nadany przez dział finansowo- księgowy;
32/ w miejscu powierzenia mienia można zatrudniać osoby wykonujące prace nie związane z dysponowaniem mieniem (np. sprzątaczkę) tylko i wyłącznie za pisemną zgodą pracowników którzy przyjęli wspólną odpowiedzialność materialną przy czym pracownik można zastrzec zgodę do określonych czynności. Co więcej osoby udzielające zgodę na zatrudnienie w miejscu powierzenie mienia czyli np. zakładzie przemysłowym muszą mieć możliwość nadzoru nad czynnościami wykonywanymi przez te osoby tak aby np. sprzątaczka w trakcie sprzątania nie dokonała usunięcia danego składniki majątkowego z danego pomieszczenia w inne miejsce, a następnie aby nie wyniosła składnik majątkowy poza zakład pracy) [zob. § 4 ust. 1-3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. z 1974 r. Nr 40, poz. 236)];
33/ umowa o odpowiedzialności materialnej powinna szczegółowo określać zakres odpowiedzialności za powierzone mienie, a w przypadku odpowiedzialności wspólnej w jakiej części odpowiada za szkodę;
Tadeusz Nycz, główny specjalista Okręgowego Inspektoratu Pracy w Krakowie: „Kodeks pracy przewiduje zasadniczo dwa rodzaje odpowiedzialności materialnej pracownika. Pierwszy to odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy, inaczej tzw. odpowiedzialność ogólna, która powstaje z chwilą nawiązania stosunku pracy. Drugi rodzaj to odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi, która może mieć charakter odpowiedzialności indywidualnej lub wspólnej. List Czytelniczki wskazuje, że chodzi o odpowiedzialność wspólną za powierzone mienie. Warunkiem powstania takiej odpowiedzialności jest pisemna umowa o współodpowiedzialności materialnej, zawarta przez pracowników z pracodawcą. Zważywszy na to, że mamy tutaj do czynienia z odrębną (od umowy o pracę) umową o współodpowiedzialności materialnej, to pracownik – podpisując ją i składając swoje oświadczenie woli – decyduje się na tego rodzaju odpowiedzialność. Pracodawca nie może zatem zmuszać pracownika do podpisania takiej umowy. Szczegółowe prawa i obowiązki stron stosunku pracy stosujących wspólną odpowiedzialność materialną pracowników reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 4.10.1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. Nr 143, poz. 663, z późn. zm.). W sytuacji, gdy w ocenie pracownika mienie, które ma być wspólnie powierzone, nie jest przez pracodawcę odpowiednio zabezpieczane w ramach obowiązków ciążących na podmiocie zatrudniającym, wówczas pracownik nie powinien podpisywać takiej umowy, indywidualnie czy zbiorowo przejmować od pracodawcy danego mienia. Stan taki stwarza sytuację, w której pracownik może jedynie ponosić odpowiedzialność materialną na zasadach ogólnych, to znaczy pracodawca musi udowodnić pracownikowi zawinienie w wypełnianiu obowiązków pracowniczych, w wyniku którego doszło do powstania szkody. W sytuacji zawarcia umowy o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie indywidualnie lub wspólnie, to pracownik lub odpowiednio grupa pracowników musi wyliczyć się z tego powierzonego mienia. Mamy tutaj do czynienia ze znacznym obciążeniem pracownika ryzykiem i dlatego podpisywanie odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie – indywidualnej czy wspólnej – powinno być poprzedzone przez pracowników analizą warunków pracy i ustaleniem, czy w danym przypadku istnieje realna możliwość odpowiedniego zabezpieczenia mienia, w szczególności przed kradzieżą. W opisanej w pytaniu sytuacji można się przychylić do poglądu, że pracodawca ze swojej strony nie podjął odpowiednich działań chroniących swoje mienie, lecz usiłuje przerzucić ryzyko prowadzonej działalności handlowej w znacznej mierze na pracowników. Rzetelne działanie podmiotu zatrudniającego powinno polegać na tym, że najpierw pracodawca zabezpieczy odpowiednio ze swojej strony sprzedawany towar, a dopiero później będzie proponował pracownikom odpowiedzialność materialną za mienie wspólnie powierzone. Odmowa podpisania umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej może być podstawą wypowiedzenia umowy o pracę, jednakże o jego zasadności będzie decydował sąd pracy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego danej sprawy, jeżeli pracownik odwoła się do sądu od wypowiedzenia. W takim procesie sądowym badane będą przede wszystkim fakty związane ze stworzeniem przez pracodawcę realnych możliwości zabezpieczenia mienia przed kradzieżą. Nie do przyjęcia jest bowiem taka sytuacja, aby pracodawca wskutek zaniechania określonych działań zabezpieczających mienie, usiłował przerzucić ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej w znacznej mierze na pracownika. Zgodnie z art. 117 Kodeksu pracy, pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania lub zwiększenia. Pracownik nie może też ponosić ryzyka związanego z prowadzoną przez pracodawcę działalnością”.
Wyrok S.A. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt III APa 3/14
Tak w judykaturze, jak i w doktrynie prawa pracy zauważa się, że skoro sposób powierzenia mienia nie został określony przepisami, może się ono dokonać poprzez bezpośrednie jego wręczenie (oddanie w posiadanie) lub upoważnienie pracownika do objęcia go w posiadanie od osób trzecich. Jedynym wymogiem prawidłowego powierzenia mienia jest to, by „znany był jego rodzaj i (lub) wartość oraz by pracownik miał możliwość sprawowania nad nim pieczy” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1998 r., I PKN 129/98, OSNAPiUS 1999/11/358, por. także U. Jackowiak (red.), Piankowski, J. Stelina, W. Uziak, A. Wypych-Żywicka, M. Zieleniecki, Kodeks pracy z komentarzem, Fundacja Gospodarcza, 2004, podobnie K. Jaśkowski, E. Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem, Tom I, LEX, 2007). Innymi słowy znaczenie ma nie tyle formalne dokonanie „powierzenia” określonego mienia, co raczej faktyczne przekazanie pracownikowi mienia i przejęcie przez pracownika pieczy nad tym mieniem. Pracownik ponosi zatem odpowiedzialność materialną na podstawie przepisów o zaostrzonym rygorze tylko w przypadku, gdy wyraził zgodę na ponoszenie odpowiedzialności tego rodzaju i gdy mienie zostało mu powierzone prawidłowo (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 marca 2009 r., II PK 241/08, LEX nr 707873 oraz w wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r., II PK 268/08 OSNP 2011/3-4/36)”.
Wyrok S.R. w Suwałkach IV. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 7 lipca 2014 r. Sygn. akt IV. P. 125/13 Pm
Koniecznym warunkiem aby mogła powstać odpowiedzialność pracownika za szkodę w mieniu powierzonym, jest prawidłowe powierzenie mienia pracownikowi, w ten sposób, że pracownik musi wyrazić zgodę na powierzenie mu mienia z obowiązkiem zwrotu lub dokonania rozliczenia, a ponadto mienie musi zostać wydane pracownikowi w taki sposób, aby mógł sprawdzić jego stan ilościowy i jakościowy, objąć je w posiadanie i sprawować nad nim pieczę (...). Prawidłowe powierzenie musi zapewnić udział pracownika przy ustalaniu ilości i jakości przekazanego mu mienia. Jeżeli pracodawca nie wykaże prawidłowego powierzenia mienia, nie może skutecznie dochodzić odpowiedzialności na podstawie art. 124 k.p.”

Wyrok SN z 05.09.1986, sygn. akt IV PR 254/86
Za prawidłowe przeprowadzenie inwentaryzacji, na podstawie której powierza się pracownikowi mienie z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się, odpowiadają nie tylko członkowie komisji inwentaryzacyjnej, lecz również pracownik, który w takiej sytuacji godzi się na przyjęcie odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie. Pracownik taki może odpowiadać na podstawie art. 114 w związku z art. 119 § 1 k.p., a nie na podstawie art. 124 k.p.”

Wyrok S.A. w Warszawie z 09.02.2005 sygn. akt III APa 104/04
Przeprowadzanie inwentaryzacji pod nieobecność pracownika, któremu powierzono mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się, którego nie zawiadomiono o terminie inwentaryzacji i przeprowadzenie spisu towarów z karty osobistej pracownika, czy dokumentacji magazynowej, a nie spisu z natury w sensie fizycznym, skutkuje uznaniem takiej inwentaryzacji za nieprawidłową i nie mogącą powodować odpowiedzialności materialnej pracownika w oparciu o art. 124 § 1 KP”.

Wyrok S.A. w Warszawie z 19.06.2002, sygn. akt III Apa 206/01
Niewłaściwa metoda ustalania ilości opału w magazynie paliw, uniemożliwiająca ustalenie faktycznej ilości tego opału w momencie powierzenia pracownikowi odpowiedzialności materialnej za ten magazyn i brak rzetelnej inwentaryzacji zdawczoodbiorczej, stanowi podstawę do uwolnienia się przez pracownika od odpowiedzialności za stwierdzony niedobór”.

Wyrok SN z 20.12.1984, sygn. akt I PRN 172/84
Okoliczność, że w mieniu zakładu pracy powierzonym pracownikowi materialnie odpowiedzialnemu za to mienie powstał niedobór uznać można za przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie mu umowy o pracę bądź warunków pracy i płacy chociażby zakład pracy nie był w stanie wykazać, że niedobór był spowodowany zawinionym działaniem lub zaniedbaniem pracownika. Niedobór nie może jednak uzasadniać wypowiedzenia, gdy pracownik wykaże, że powstał on z przyczyn od niego niezależnych”.

Wyrok SN z 04.12.1984, sygn. akt IV 212/84
Magazynier nie może skutecznie bronić się tym, że miał polecenie wydawania sprzętu bez rewersów. Polecenie takie byłoby bezprawne, a więc pozbawione mocy wiążącej”.


Wyrok SN z 17.12.1998, sygn. akt I PKN 429/97
Brak możliwości zatrudnienia pracownika na stanowisku sprzedawcy, wynikający z odmowy wyrażenia zgody na zawarcie z nim umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie przez pozostałych pracowników zatrudnionych w miejscu powierzenia mienia, stanowi uzasadnioną potrzebę pracodawcy w rozumieniu art. 42 § 4 KP”.

Wyrok SN z 13.02.1981, sygn. akt IV PRN 2/81
Indywidualnej odpowiedzialności materialnej pracownika nie można jednoczyć ze wspólną odpowiedzialnością materialną pracowników. W tym ostatnim wypadku chodzi o dobrany zespół ludzi darzących się wzajemnie zaufaniem, który za powierzone im łącznie mienie przyjmuje w umowie wspólną odpowiedzialność w częściach w niej określonych i w którym tym samym wszyscy i każdy z osobna zainteresowani są, aby nie dopuścić do powstania szkody mogącej ich obciążyć”.

Wyrok SN z 02.12.1977, sygn. akt IV PZP 7/77
Fakt kradzieży pieniędzy w sklepie, dokonanej przez nie ujawnionego sprawcę na skutek zaniedbań materialnie odpowiedzialnego sprzedawcy, zwalnia od odpowiedzialności za niedobór w takim zakresie pozostałych pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność materialną”.

Wyrok S.A. z dn. 14 lutego 2013 r. sygn. akt I ACa 778/12
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, gdyby opisany stan faktyczny zakwalifikować również jako powierzenie pracownikowi przez pracodawcę mienia w rozumieniu art. 124 § 2 k.p. - w odniesieniu do oddanego pozwanemu w używanie dla celów służbowych przedmiotowego ciągnika siodłowego wraz z naczepą, to wystarczające jest dla przyjęcia tej zaostrzonej odpowiedzialności, aby powierzenie mienia nastąpiło w taki sposób, aby pracownik wszedł w jego rzeczywiste posiadanie i mógł nim dysponować w warunkach zapewniających możliwość zabezpieczenia mienia przed dostępem osób nieupoważnionych i utrzymania mienia w stanie zgodnym z jego przeznaczeniem, a następnie dokonać jego zwrotu lub wyliczyć się z niego (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. II PK 307/09, publ. w OSNP 2011/19-20/251, LEX nr 987119). W takiej sytuacji Kodeks pracy przewiduje nawet surowszy reżim, aniżeli przepisy o odpowiedzialności deliktowej z Kodeksu cywilnego, gdyż stosownie do art. 124 § 3 k.p. od odpowiedzialności za mienie powierzone pracownik może się uwolnić tylko wówczas, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez zakład pracy warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. W doktrynie przyjmuje się, że w cytowanym przepisie ustawodawca statuuje domniemanie winy pracownika w wyrządzeniu szkody mieniem mu powierzonym, co oczywiście jest mniej korzystną sytuacją procesową dla pracownika w zakresie rozkładu ciężaru dowodu, aniżeli przy odpowiedzialności deliktowej z art. 415 k.c. (zob. np. W. Postulski, Pracownicza odpowiedzialność odszkodowawcza. Komentarz. Warszawa 2006, s. 72 i nast.). Przy czym pracownik nadużywający alkoholu w czasie pracy nie może zwolnić się od odpowiedzialności za szkodę w mieniu powierzonym, powołując się na własne pijaństwo (tak wyrok SN z 6.01.1989, IV PR 356/88 przywołany w komentarzy do art. 124 k.p. w: W. Postulski, Pracownicza odpowiedzialność odszkodowawcza. Komentarz. Warszawa 2006, s. 95)”.

Przedmiotowa opinia prawna nie stanowiła i nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2017 poz. 880 ze zm.) wobec tego na mocy samego prawa posiadam do niej wyłączne prawa osobiste i majątkowe i nie można tegoż utworu powielać i rozpowszechniać na żadnym polu eksploatacji bez mojej wyraźnej zgody udzielonej na piśmie (tj. udzielenia 5 letniej licencji wyłącznej lub niewyłącznej odpłatnie lub nieodpłatnie na korzystanie z utworu na określonym polu eksploatacji lub przeniesienia praw majątkowych do utworu odpłatnie lub nieodpłatnie na wymienionych w umowie polach eksploatacji z określeniem zakresu, miejsca i czasu tego korzystania) pod rygorem nieważności zgodnie z art. 53 wzmiankowanej ustawy i poniesienia odpowiedzialności karnoprawnej oraz cywilnoprawnej.

Komentarze