←  Blog adw. Łukasza Nysztala

Forumprawnicze.info

»

Blog adw. Łukasza Nysztala

Naruszenie miru domowego - czy może je popełnić właściciel? 20 maj 2016

Naruszenie miru domowego to przestępstwo stypizowane w art. 193 kk, polegające na wdarciu się do określonych miejsc lub też przebywaniu w tych miejscach pomimo sprzeciwu osoby uprawnionej. Takim miejscem szczególnie chronionym jest dom, mieszkanie (lokal mieszkalny), lokal inny niż mieszkalny, inne zamknięte i wydzielone pomieszczenie oraz ogrodzony teren. Zachowanie sprawcy polega na wdarciu się do opisanego wyżej miejsca wbrew wyraźnej lub dorozumianej woli osoby uprawnionej lub też nieopuszczenie takiego miejsca pomimo wezwania osoby uprawnionej.

Niewielu jednak wie, że przestępstwo to może popełnić również właściciel lokalu, domu lub innego pomieszczenia, który wdziera się co prawda do swojej własności, lecz wbrew woli osoby uprawnionej. W szczególności sytuacje takie mogą dotyczyć sytuacji okołorozwodowych, gdy jeden z małżonków wbrew woli drugiego wdziera się do domu stanowiącego formalnie współwłasność, lecz zajmowanego na wyłączność przez jednego z małżonków. Dla oceny tego typu zachowania istotne jest zbadanie nie tyle kwestii własności, co uprawnienie osoby przebywającej w domu/lokalu do niezakłóconego korzystania z domu. Uprawnienie to nie koniecznie musi wynikać z prawa własności lub też być w danych okolicznościach silniejsze niż uprawnienie właściciela. W orzecznictwie z całą stanowczością podkreśla się bowiem, że „tak jak dla ustalenia zakresu pojęcia mienia niezbędne jest sięgnięcie do prawa cywilnego, tak również przy badaniu relacji osób uprawnionych do przedmiotu czynności wykonawczej przestępstwa określonego w art. 193 kk konieczne jest uwzględnienie regulacji normatywnych funkcjonujących w innych - pozakarnych - dziedzinach prawa. Prawo własności, podobnie jak wiele innych uprawnień zagwarantowanych w konstytucji, nie ma charakteru absolutnego i doznaje ograniczeń przewidzianych w przepisach rangi ustawowej, kształtujących i chroniących równie istotne prawa obywatelskie innych osób” (tak: Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 3 lutego 2011 r. V KK 415/10).

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 lipca 2011 r. I KZP 5/11 wyraził wprost powszechnie akceptowany pogląd, że sprawcą przestępstwa naruszenia miru domowego w rozumieniu art. 193 KK może być także właściciel domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu.
W szczególności należy sięgnąć do uzasadnienia powyższego orzeczenia, w którym Sąd Najwyższy podkreśla, że przepis art. 193 KK zamieszczony jest w rozdziale XXIII kodeksu karnego zatytułowanym „przestępstwa przeciwko wolności". Wolność jest głównym przedmiotem ochrony omawianego przepisu, a nie mienie. Mir domowy to prawo niezakłóconego korzystania z domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia lub ogrodzonego terenu. Artykuł 47 Konstytucji RP stanowi że „każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym". Jego rozwinięciem jest między innymi art. 50 Konstytucji zapewniający nienaruszalność mieszkania. Ochronę w tym zakresie przewiduje również art. 8 ust. 1 Konwencji o 0chronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Mir domowy stanowi także dobro osobiste (art. 23 KC oraz art. 24 KC). Nie może więc być rozpatrywany jedynie na płaszczyźnie praw majątkowych. Tytuł rozdziału XXIII Kodeksu karnego - przestępstwa przeciwko wolności - w którym zmieszczono art. 193 KK dotyczący ochrony miru domowego jednoznacznie wskazuje, że chodzi o ochronę „cudzej" wolności od naruszeń, a nie „cudzego" mienia, które chronią przepisy rozdziału XXXV Kodeksu karnego zatytułowanego „przestępstwa przeciwko mieniu".

Wdarcie w rozumieniu przepisu art. 193 KK to wejście połączone z pokonaniem przeszkody, lecz nie chodzi tu o przeszkodę o charakterze fizycznym, ale o przełamanie woli osoby uprawnionej, która dla wdzierającego się stanowi barierę do pokonania. Sposób naruszenia woli osoby uprawnionej może być różny, jest on przy tym okolicznością drugorzędną, nieistotną z punktu widzenia bytu samego przestępstwa. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - II Wydział Karny z dnia 9 grudnia 2010 r. II AKa 384/10).

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 26 kwietnia 2007 r. (II AKa 47/07) potwierdził, że z uwagi na charakter dobra chronionego przepisem art. 193 KK, którym jest wolność od bezprawnych ingerencji zakłócających spokój zamieszkiwania, obejmuje on wszelkie formy przedostania się (wejścia) do cudzego zamkniętego mieszkania, czy innego pomieszczenia chronionego "mirem domowym", wbrew wyraźnej woli jego dysponenta.

Również doktryna prawnicza opowiedziała się za taką wykładnią art. 193 kk, w szczególności odnosząc się do pojęcia „osoby uprawnionej”. Na tym tle można przyjąć, że osobą uprawnioną (w rozumieniu art. 193 k.k.) jest przede wszystkim ta, która na podstawie przepisów prawa (cywilnego, administracyjnego, lokalowego, spółdzielczego) ma prawo do dysponowania danym miejscem w sposób, który sprawia, że dla innych osób, które nie mają takiego tytułu prawnego, owo miejsce przedstawia się jako cudze (Zoll (w:) Zoll II, s. 536). Osobą uprawnioną może być również ta, która dysponuje miejscem, nawet nie posiadając do niego tytułu prawnego, na przykład posiadacz nieruchomości (nawet jeśli jest posiadaczem w złej wierze - por. art. 342, 3431 k.c.). Należy zatem stwierdzić, że katalog osób uprawnionych (w kontekście ustawowych znamion przestępstwa z art. 193) może jawić się jako dość szeroki; oczywiście, może to być przede wszystkim właściciel, ale również dzierżawca, najemca, posiadacz (nawet bez tytułu prawnego) – vide: wyrok V K 1043/12 Sądu Rejonowego Wrocław Śródmieście we Wrocławiu z 2013-02-25

Kolejny raz odnosząc się do poglądów doktryny – za słuszny należy uznać pogląd, że przedmiotem ochrony na gruncie przepisu art. 193 k.k. nie jest własność ani zakres uprawnień właściciela, ale wolność podmiotu i związane z nią prawo do spokojnego, niczym niezakłóconego zamieszkiwania w swoim centrum życia, gwarantujące nienaruszalność mieszkania jednostki oraz poszanowanie jej prywatności. Z tego faktu należy zatem wyprowadzić wniosek, że źródłem ochrony miru domowego nie jest jedynie tytuł własności przysługujący danemu podmiotowi w stosunku do określonej nieruchomości (tak: Patrycja Dyluś, Katarzyna Wiśniewska, Właściciel jako podmiot czynności sprawczej przestępstwa z art. 193 k.k. czasopismo Prawa karnego i nauk penalnych Rok XV: 2011, z. 3).

193 kk, naruszenie miru i 2 więcej

Komentarze