←  Blog adw. Łukasza Nysztala

Forumprawnicze.info

»

Blog adw. Łukasza Nysztala

Art. 422 kc - pomocnictwo do wyrządzenia szkody 31 lipiec 2015

Do napisania tego wpisu skłoniła mnie nowa fala wezwań przedprocesowych wysyłanych przez Lex Superior. Z chwilą upadku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Olsztyn-Południe, wymieniona "kancelaria" zmodyfikowała treść swoich wezwań do zapłaty kwoty 750 zł. Wezwania, sygnowane przez radcę prawnego, odwołują się do treści art. 422 kc. czytamy, że "Podstawę ciążącego na Panu/Pani obowiązku naprawienia szkody stanowi art. 422 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto był pomocny osobie, która wyrządziła szkodę". Skoro treść tego wezwania podpisuje kwalifikowany pełnomocnik - wydaje się słusznym pochylenie się nad treścią art. 422 kc i uspokojenie wszystkich adresatów takiego wezwania.

Art. 422 kc stanowi, że Za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody.

Wykładnia powyższego przepisu wymaga ścisłego odnoszenia się do podstawy prawnej odpowiedzialności odszkodowawczej za czyn niedozwolony, określony w art. 415 i 416 kc. Brzmienie tych przepisów mogłoby bowiem prowadzić do wniosku, że odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem własnym ponosi wyłącznie jej bezpośredni sprawca będący osobą fizyczną lub osobą prawną. Art. 422 zapobiega takiej interpretacji, ustanawiając odpowiedzialność podżegacza, pomocnika oraz tego, kto świadomie uzyskał korzyść ze szkody wyrządzonej drugiemu. Przepis art. 422 kc określa więc odpowiedzialność podżegacza, pomocnika oraz osoby uzyskującej korzyść z wyrządzenia szkody innej osobie.

Jak wskazuje się w doktrynie - Podżegaczem jest ten, kto skłonił drugiego do wyrządzenia szkody. Podżegacz musi działać z winy umyślnej, przy czym niekoniecznie wystąpi ona w postaci zamiaru bezpośredniego, a za wystarczający wypada tu uznać zamiar ewentualny. Celem działań podżegacza jest podjęcie przez sprawcę czynności lub dopuszczenie się przez niego zaniechań, z których wynika szkoda.

Pomocnikiem jest osoba, która tworzy warunki do dokonania przez kogoś czynu niedozwolonego (udziela wsparcia fizycznego lub intelektualnego). Pomocnik musi działać z winy umyślnej w postaci zamiaru bezpośredniego lub ewentualnego (zagadnienie to jest jednak sporne w doktrynie). Pomocnik, podobnie jak podżegacz, odpowiada w granicach swego zamiaru (tzn. za działania lub zaniechania sprawcy objęte pomocnictwem, ale bez względu na to, czy przewidywał zasięg normalnych następstw tego działania lub zaniechania).

Przez skorzystanie z korzyści z wyrządzenia szkody innej osobie należy rozumieć nie tylko zwiększenie aktywów lub zmniejszenie pasywów, ale także zaoszczędzenie wydatku. Uzyskanie korzyści ze szkody wyrządzonej drugiemu należy tłumaczyć w ten sposób, że szkoda jest warunkiem koniecznym wpływu korzyści do majątku określonej osoby, przy czym niekoniecznie aktywa nabyte przez tę osobę muszą pochodzić z majątku poszkodowanego - tak: Grzegorz Karaszewski - Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II.

Przenosząc te rozważania na grunt sprawy związanej z zarzutem rzekomego rozpowszechniania filmów pornograficznych z serii "Podrywacze" - nie sposób przyjąć, aby abonent łącza internetowego ponosił odpowiedzialność odszkodowawczą. Pomimo tego, że wezwanie wprost nie wskazuje bezpośrednio o jakie zachowanie obwinia się abonenta łącza internetowego - to należałoby przyjąć, że Lex Superior próbuje w swoisty sposób przypisywać wzywanemu pomocnictwo. Tylko na czym to pomocnictwo miałoby polegać? Na udostępnieniu łącza internetowego? Oczywiście na potrzeby tego opracowania zakładamy, że do rozpowszechnienia wymienionego pliku faktycznie doszło i że faktycznie nastąpiło ono z łącza zarejestrowanego na wzywanego.
Żaden przepis nie nakłada na abonenta szczególnego obowiązku zabezpieczenia łącza. Co do zasady nie ma prawnego zakazu dzielenia łącza, udostępnienia innym, nawet nieokreślonym osobom. Abonent nie ponosi również odpowiedzialności za skutki przełamania zabezpieczeń np. routera i niekontrolowanego dostępu do jego łącza.
W zakresie pomocnictwa orzecznictwo wskazuje również, że odpowiedzialność pomocnika ograniczona jest wyłącznie do takiego zakresu szkody, do jakiego pomagał. Pomocnik odpowiada więc tylko za szkodę pozostającą w normalnym związku przyczynowym z jego czynem niedozwolonym (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 lipca 2014 r. I ACa 742/13). Jeszcze precyzyjniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie - Nie może być uważany za pomocnika w rozumieniu art. 422 k.c. taki podmiot, który bez elementu współdziałania umożliwia lub ułatwia jedynie w inny sposób określone działania innych osób. Aby zatem przypisać podmiotowi pomocnictwo, trzeba wykazać, że był on świadomy, iż pomaga sprawcy głównemu w bezprawnym zachowaniu mogącym spowodować szkodę (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2014 r. I ACa 1754/13).
Aby mówić o pomocnictwie w rozumieniu art. 422 kc - wzywany musiałby w pełni świadomie udostępnić innej osobie łącze internetowe celem pobrania i rozpowszechnienia utworu chronionego prawem. W grę musiałoby wchodzić konkretne porozumienie pomiędzy abonentem a naruszycielem w zakresie skorzystania z łącza w tym konkretnym celu. Takiego porozumienia nie można w żadnym wypadku domniemywać. Istotna jest bowiem świadomość właściciela łącza. Argumentacja taka znajduje potwierdzenie również w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 maja 2014 r. I ACa 114/14. Sąd - co prawda odnosząc się do kwestii naruszenia dóbr osobistych w wyniku zamieszczenia komentarzy internetowych wyraźnie odciął się od odpowiedzialności właściciela łącza użytego do naruszenia dobra osobistego w wyniku wykorzystania jego sieci Wi-fi. W orzeczeniu tym Sąd przyjął, że brak jest podstaw prawnych dla przyjęcia odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych za działania osób trzecich, zamieszczających komentarze za pomocą urządzenia Wi-Fi, należącego do danej osoby. Statuowałoby to nowy rodzaj odpowiedzialności - za korzystanie z sieci Wi-Fi. Art. 422 k.c. nie może mieć zastosowania dla przyjęcia odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych, tu konieczne jest ustalenie sprawstwa czy współsprawstwa.

W dalszej części wezwania przedprocesowego czytamy również: Pomimo dwukrotnego pisemnego wezwania, nie uprawdopodobnił Pan/Pani faktu istnienia w niniejszej sprawie okoliczności egzoneracyjnych, co w pełni uzasadnia wytoczenie przeciwko Panu/Pani powództwa. Lex Superior zdaje się jednak zapominać, że o odpowiedzialności właściciela łącza internetowego nie może również świadczyć brak udzielenia "wyczerpujących informacji" w związku z wcześniejszymi wezwaniami ze strony Lex Superior. Artykuł 422 k.c. nie obejmuje osoby, która pomogła w ukryciu szkody już wyrządzonej przez sprawcę, chyba że osoba ta jeszcze przed wyrządzeniem szkody zapewniła sprawcę o gotowości udzielenia pomocy do jej ukrycia lub świadomie skorzystała z tej rzeczy (tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2007 r. III CSK 338/06).

Powyższa analiza jednoznacznie wskazuje, że posiadacz łącza internetowego, na podstawie art. 422 kc nie ponosi odpowiedzialności za pomocnictwo w rozpowszechnianiu utworu chronionego prawem. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa w całości na powodzie, który musi udowodnić nie tylko fakt rozpowszechnienia utworu chronionego prawem, ale również zakres porozumienia pomiędzy sprawcą a pomocnikiem. Wbrew wywodom zawartym w nowym wezwaniu - to nie wzywany ma wykazać na okoliczności egzoneracyjne (wyłączające odpowiedzialność wzywanego), lecz wzywający ma wykazać okoliczności wskazujące na tą odpowiedzialność. Wydaje się również wątpliwym przypisanie właścicielowi łącza pomocnictwa do działania nieokreślonej osoby. Nie ma zaś generalnej odpowiedzialności za udostępnienie łącza internetowego.

lex superior, łącze internetowe i 3 więcej

Komentarze

adwodszk, 11 wrz 2015 12:39

Rzeczowe podsumowanie. Z wskazówek w nim zawartych z pewnością skorzysta wielu borykających się z problemem.