←  Blog Forumprawnicze.info

Forumprawnicze.info

»

Blog Forumprawnicze.info

Zmiana kwalifikacji prawnej czynu? Granice aktu oskarżenia. 19 kwiecień 2014

Tak, jak w procesie cywilnym pozew określa przedmiot roszczenia powoda, tak akt oskarżenia w procesie karnym stanowi swoisty rodzaj skargi do Sądu o ukaranie oskarżonego za opisany w tym akcie oskarżenia czyn. Ustawodawca przewidział jednak możliwość poprawy przez Sąd wniesionego aktu oskarżenia - w zakresie zmiany kwalifikacji prawnej czynu. Art. 399 kpk wyraźnie jednak podkreśla, że zmiana kwalifikacji prawnej czynu musi mieścić w granicach oskarżenia. Co to konkretnie znaczy?

Przedmiotowe granice postępowania karnego określa zdarzenie faktyczne, a nie opis czynu czy też kwalifikacja prawna przyjęta w akcie oskarżenia, którą sąd nie tylko może, ale obowiązany jest zmienić, jeżeli wskazują na to ustalenia faktyczne. Sąd nie jest związany ani opisem czynu ani kwalifikacją prawną czynu dokonaną przez oskarżyciela. W ramach granic oskarżenia sąd może dokonywać zmian, tj. uznać, że zarzucony oskarżonemu czyn stanowi różne przestępstwa będące w zbiegu realnym względnie, że zarzucone czyny stanowią jedno przestępstwo. Może to więc prowadzić do zakwalifikowania czynu według surowszego przepisu lub też według łagodniejszego. Potrzeba zmiany kwalifikacji prawnej czynu może także wystąpić w postępowaniu odwoławczym. Art. 399 § 1 ma zastosowanie w tym postępowaniu w związku z art. 458.

W wypadku stwierdzenia, że kwalifikacja wskazana w akcie oskarżenia jest błędna, sąd ma obowiązek uprzedzić strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu. Strony postępowania mają prawo wypowiedzieć się co do tego faktu, mogą również przedstawiać nowe dowody na taką "nową" kwalifikację. Oskarżony może również wnioskować o przerwanie rozprawy, celem przygotowania nowej linii obrony. Podkreślić przy tym należy, że samo uprzedzenie o możliwości zmiany kwalifikacji nie przesądza jeszcze o tym, że od tego momentu sprawa toczy się już według nowej kwalifikacji. Jest to tylko poinformowanie o możliwości takiej zmiany. Faktyczna zmiana kwalifikacji prawnej czynu może bowiem nastąpić tylko w wyroku końcowym.

Najwięcej wątpliwości w praktyce budzi kwestia gdzie znajduje się granica aktu oskarżenia, która uniemożliwia dalszą poprawę kwalifikacji prawnej czynu? Pojęcie „granice oskarżenia” nie zostało w ustawie zdefiniowane. Jednak dookreślenie słowa „granice” zwrotem „oskarżenia” wskazuje, że chodzi tu o granice zakreślone przez oskarżyciela. Następuje to poprzez wniesienie skargi (aktu oskarżenia). Przedmiotem aktu oskarżenia jest bowiem czyn zarzucany oskarżonemu (art. 332 § 1 pkt 2). Zgodnie więc z zasadą skargowości (art. 14 § 1) sądowi wolno orzekać tylko co do czynu zarzucanego w akcie oskarżenia. Chodzi tu o czyn w znaczeniu naturalnym, tj. zdarzenie faktyczne - tak: Kodeks postępowania karnego. Komentarz pod redakcją Barbary Augustyniak.

Przekładając to na język bardziej zrozumiały - przyjąć należy, że zmiana kwalifikacji prawnej może dotyczyć zakwalifikowania opisanego w akcie oskarżenia czynu jako innego przestępstwa. Granice oskarżenia zostaną zachowane tylko wtedy, gdy zachowana zostanie tożsamość czynu przy zmienionej kwalifikacji prawnej. Nie stanowi wyjścia poza granice aktu oskarżenia taka zamiana opisu zarzucanego czynu, która odnosi się do czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia lub skutków. Sąd może również poprawić wysokość wyrządzonej szkody czy też odmiennie określić stronę pokrzywdzoną przestępstwem.

Tożsamość czynu stanowi więc warunek zmiany kwalifikacji prawnej. O tym, czy sąd orzekł w wyroku skazującym w granicach aktu oskarżenia, decyduje tożsamość zdarzenia historycznego zarzucanego w skardze i przypisanego w wyroku. Znaczenie określenia „zdarzenie historyczne” obejmuje opisane w skardze zdarzenie faktyczne. Zdarzenie historyczne to pojęcie o szerszym znaczeniu niż pojęcie „czynu” oskarżonego, polegającego na jego działaniu lub zaniechaniu. Sąd może zatem inaczej, w porównaniu z twierdzeniami oskarżyciela, w akcie oskarżenia dokonać ustaleń w sprawie, nadać inną kwalifikację prawną stosowną do ustalonego stanu faktycznego, który może być niezgodny z twierdzeniami oskarżyciela. Identyczność czynu jest wyłączona, jeżeli w porównywalnych jego określeniach zachodzą tak istotne różnice, że według rozsądnej życiowej oceny nie można ich uznać za określenia tego samego zdarzenia faktycznego.
Wyjście zaś poza granice oskarżenia i przypisanie oskarżonemu w związku ze zmianą kwalifikacji prawnej innego czynu niż czyn zarzucany powoduje orzekanie przy braku skargi uprawnionego oskarżyciela co do czynu przypisanego (art. 17 § 1pkt 9). Wydanie wyroku obarczonego takim uchybieniem stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 9).

Najczęściej w praktyce przedmiotowe rozważania aktualizują się w przypadku przyjęcia przez Sąd paserstwa w miejsce zarzuconego czynu kradzieży (kradzieży z włamaniem, a nawet rozboju). Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie nie jest bowiem jednolite i pozostawia pewne pole dowolności. W wyroku z 14 lipca 2011r Sąd Najwyższy stwierdził: "Nie można mówić o tożsamości czynów, jeżeli przestępstwo paserstwa, przypisywane zamiast zarzucanego przestępstwa kradzieży lub kradzieży z włamaniem, miało miejsce już w jakiś czas po tej kradzieży i w okolicznościach niemających nic wspólnego z opisem i podstawą faktyczną czynu zarzucanego jako kradzież lub kradzież z włamaniem. W takim wypadku nie chodzi bowiem tylko o odmienny sposób wejścia w posiadanie rzeczy pochodzącej z czynu zabronionego, lecz o zupełnie inne zdarzenie faktyczne, w którego ramach doszło do uzyskania takiego posiadania." (IV KK 139/2011, OSNKW 2011/9 poz. 84). Dalsze rozwinięcie tej myśli znajdziemy w wyroku z 12 grudnia 2012 w sprawie V KK 82/2012 (OSNKW 2013/3 poz. 23):" Jeżeli okoliczności świadczące o tym, że oskarżony o kradzież udzielił pomocy w zbyciu mienia pochodzącego z tego czynu, były podane w uzasadnieniu aktu oskarżenia, przy czym zamieszczono je w opisie czynu zarzuconego osobie, która nabyła to mienie i została oskarżona o paserstwo (art. 291 § 1 k.k.), to należą one także do podstawy faktycznej oskarżenia osoby, której zarzucono popełnienie kradzieży; w takiej sytuacji skazanie tego oskarżonego za paserstwo (art. 291 § 1 k.k.), a nie za kradzież, nie wychodzi poza granice oskarżenia i nie narusza zasady skargowości określonej w art. 14 k.p.k.".

Zmiana kwalifikacji prawnej czynu nie zawsze ma służyć więc pomocy oskarżonemu. W judykaturze wskazuje się bowiem wprost, że w obowiązującym modelu procesu karnego sąd dopóty nie może uniewinnić oskarżonego od dokonania zarzucanego mu czynu, dopóki nie ustali, iż nie wychodząc poza granice oskarżenia, czyn ten z urzędu można zakwalifikować z innego, niż to proponuje oskarżyciel, przepisu ustawy karnej.

Podyskutuj na forum o zmianie kwalifikacji prawnej czynu:
- http://forumprawnicz...radzież-t12682/
- http://forumprawnicz...apelacji-t8291/

zmiana kwalifikacji i 2 więcej

Komentarze

grześ, 15 lis 2016 20:43

Witam. Opowiem o swoim przypadku. Prokurator oskarżył mnie o jazdę w stanie nietrzeźwości w miejscowości X (brak ruchu lądowego, nazwy ulicy). Na pierwszej rozprawie uszczegółowił zarzut o jazdę drogą publiczną. Do takiego zarzutu się odniosłem. Sąd natomiast skazał mnie za jazdę zupełnie po innej drodze - niepublicznej. Dla mnie jest to oczywiste wyjście poza granice aktu oskarżenia, które stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą.