←  Blog Forumprawnicze.info

Forumprawnicze.info

»

Blog Forumprawnicze.info

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia ustawowego 03 czerwiec 2014

Małżonek - jako osoba najbliższa - zgodnie z art. 931 kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności, wraz z dziećmi powołany jest do dziedziczenia z ustawy. Ustawodawca przewidział jednak dwa wyjątki, kiedy można pozbawić małżonka prawa do dziedziczenia z ustawy.

Pierwszy przypadek został opisany w art. 935[1] kc, który mówi, że przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji. Przepis ten obejmuje separację prawną - a więc orzeczoną prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego. Nie obejmuje natomiast sytuacji, w której małżonkowie pozostają w faktycznej separacji ze sobą. Fakt zerwania wzajemnych więzi nie pozbawia bowiem małżonka spadkodawcy prawa do dziedziczenia z ustawy.
W komentarzach podaje się, że art. 935[1] k.c. przenosi na grunt prawa spadkowego zasadę wyrażoną w art. 61[4] § 1 k.r.o., iż orzeczenie separacji wywiera takie skutki jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli orzeczenie o separacji było w chwili otwarcia spadku prawomocne. Oznacza to, iż małżonek dochodzi do dziedziczenia, jeżeli spadkodawca zmarł przed uprawomocnieniem się orzeczenia o separacji. Również prawomocne zniesienie separacji w drodze orzeczenia Sądu znosi skutek wyłączenia od dziedziczenia.

Wyłączenie od dziedziczenia małżonka pozostającego w separacji następuje z mocy prawa. Spadkodawca nie może wyłączyć obowiązywania powołanego wyżej przepisu. Może jednak powołać małżonka pozostającego w separacji do dziedziczenia na mocy sporządzonego testamentu. Należy również pamiętać, że orzeczenie separacji nie pozbawia małżonka prawa do dziedziczenia na podstawie testamentu sporządzonego przed orzeczeniem Sądu o separacji. Sytuację tą może zmienić jedynie spadkodawca odwołując lub zmieniając treść testamentu.

Art. 935[1] k.c. należy interpretować w tym kierunku, że małżonkowi w separacji nie będą przysługiwały żadne uprawnienia wynikające z dziedziczenia ustawowego. Dotyczy to zarówno prawa do domagania się ze spadku przedmiotów urządzenia domowego, z których za życia spadkodawcy korzystał wspólnie z nim lub wyłącznie sam jak również uprawnienia do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym.

Drugi przypadek dotyczący wyłączenia małżonka od dziedziczenia ustawowego dotyczy sytuacji opisanej w art. 940 kc:
Zgodnie z tym przepisem - małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.
Powszechnie wiadomo, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego pomiędzy małżonkami ustają więzi - a w tym również prawo do dziedziczenia. Jednak małżonek spadkodawcy jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego również wtedy, gdy spadkodawca przed śmiercią wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy małżonka, a żądanie to było uzasadnione. Podstawą do zastosowania tego przepisu jest fakt postępowania sądowego o rozwód lub o separację z ustaleniem winy. Postępowanie to musi być w toku w chwili otwarcia spadku (a więc w chwili śmierci spadkodawcy). Żądanie musi obejmować orzeczenie rozwodu lub separacji co najmniej z winy obu stron. Przesłanka z art. 940 § 1 k.c. nie zostanie bowiem spełniona, jeżeli wystąpiono o zaniechanie orzekania o winie albo o orzeczenie winy spadkodawcy, albo jeżeli małżonkowie złożyli zgodny wniosek o separację (art. 61[3] § 2 k.r.o.).

W wypadku spełnienia tych podstaw - do wyłączenia dziedziczenia nie dochodzi z mocy samego prawa. Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu spadkowego. Postępowanie w tym przedmiocie toczy się niezależnie od procesu o rozwód lub separację, który na mocy art. 446 k.p.c. będzie podlegać umorzeniu z chwilą powiadomienia Sądu o śmierci strony.

Z powództwem o wyłączenie małżonka od dziedziczenia może wystąpić każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia. Krąg ten będzie więc ustalany indywidualnie w danej sprawie. W przypadku gdy spadkodawca posiadał dzieci - to dzieci będą legitymowane do złożenia powództwa. Jeśli spadkodawca nie miał dzieci - legitymowanymi będą rodzice lub rodzeństwo spadkodawcy.

Termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku. Dla każdego z uprawnionych biegnie on oddzielnie, nie może się jednak skończyć później niż z upływem roku od otwarcia spadku. Jest to termin zawity prawa materialnego, co oznacza, iż jego upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnienia do wystąpienia z żądaniem.

Wystąpienie z roszczeniem o wyłączenie od dziedziczenia jest uprawnieniem spadkobierców dziedziczących w zbiegu z małżonkiem - lecz nie obowiązkiem. Małżonek może więc dojść do dziedziczenia pomimo przesłanek do wyłączenia od dziedziczenia - w sytuacji gdy pozostali spadkobiercy nie podejmą działania (nie wytoczą powództwa) lub też gdy upłynie termin do wytoczenia powództwa.

Wyrok wydany na podstawie art. 940 ma charakter konstytutywny i skutkuje wyłączeniem małżonka spadkodawcy od dziedziczenia ustawowego, tak jakby nie dożył on otwarcia spadku. Dalszym następstwem tego orzeczenia jest utrata prawa do zachowku oraz korzyści określonych w art. 939 k.c.

Podobnie jak w pierwszym przypadku - powództwo z art. 940 kc nie może pozbawić małżonka prawa do dziedziczenia na podstawie testamentu.

dziedziczenie i 3 więcej

Komentarze

Skrzywdzony_ojciec, 04 cze 2014 07:05

Powinno się zmienić przepisy tak, aby sam fakt złożenia pozwu o rozwód wyłączał od dziedziczenia - a nie wymagał kierowania powództwa. W wielu wypadkach nawet dorosłe dzieci opowiadają się za którąś ze stron w rozwodzie i co w takiej sytuacji? Ojciec umiera, dzieciaki są w komitywie z matką i spokojnie po nim dziedziczą, a spadkodawca ze złości przewraca się w trumnie :)